Het boek is samengesteld door 15 wetenschappers van de TU Delft onder redactie van Hans van Lint en Vincent Marchau. De ondertitel luidt (Bijna) alles wat je moet weten over verkeer en vervoer en dat is een vlag die de lading goed dekt.

Na de inleiding (die tevens in zijn geheel online te vinden is) volgt een les Nederlandse verkeersgeschiedenis: in het jaar 1800 reisden de twee miljoen inwoners van Nederland gemiddeld drie kilometer per persoon per dag. Vandaag zijn we met 16 miljoen, en leggen we ieder dertig kilometer per dag af. Dat is dus tachtig keer zoveel beweging op hetzelfde stukje grond.

Hoeveel kilometers wij dagelijks verkiezen te rijden heet de vervoersvraag. Die is de afgelopen decennia harder gestegen dan het wegennet aankon (maar dat wist u al). Meer asfalt (kabinetsbeleid!) is echter maar een deel van de oplossing, want snellere wegen zuigen meer verkeer aan. Kijk maar naar de situatie in Los Angeles: één en al dubbelzesbaans, dagelijks muurvast.

Hier zijn we bij een kernpunt van dit boekje beland: one issue-beleid voldoet niet. Verkeer en vervoer is complexe materie met bijbehorende problemen. Om die op te lossen is een combinatie van maatregelen nodig: zowel asfalteren als verkeersstromen slimmer beheren, én de vervoersvraag beteugelen.

Stof voor rijexamens
Dat laatste moet gebeuren, vindt de redactie, door Anders te Betalen voor Mobiliteit (ABvM). De kilometerheffing werd unaniem afgedaan als onrechtvaardig, maar hoofdstuk 3 maakt duidelijk waarom ABvM tóch een goed idee is. Dat bewijst een succesvolle proef in Nederland: reizigers over een stuk van de A12 werd een premie beloofd als ze de spits zouden mijden. Hun gedrag werd geautomatiseerd gecontroleerd. Wat blijkt: de hoogte van de premie maakt niet uit. Of je nu drie of zeven euro beloning krijgt als je eerder van huis gaat, de bereidheid om dat te doen is dezelfde – en die blijkt best groot.

Maar het blijft ingewikkelde materie. Na een reeks geslaagde proeven met 80-kilometerzones werden die zones in 2005 breder ingevoerd. Met desastreuze gevolgen: files schoten omhoog in aantal en lengte. De auteurs leggen uit hoe dat kon gebeuren en belichten de mens achter het stuur: wat mij betreft één van de beste hoofdstukken uit het boek. De psychologie van individueel rijgedrag, eigenschappen van infrastructuur en ambtelijke besluitvorming komen hier samen. Het zou stof voor rijexamens moeten zijn, want rijgedrag blijkt veel invloed te hebben. Dom of 'sportief' rijden verergert files. En wist u dat ons wegennet het snelst doorstroomt bij een snelheid van 85 à 90 kilometer per uur?

De file, dat ben je zelf laat zien dat het ideale transportnetwerk principieel onmogelijk is. Dat ondervinden we in Nederland dagelijks aan den lijve, maar het kan nog veel dramatischer. In Beijing bijvoorbeeld. Hoe erg het daar is, kun je zien in dit filmpje, dat ook getoond wordt in het blog dat bij het boek hoort.

Blaadjes op het spoor
Onze nationale reden tot klagen heet NS. Onterecht, betogen de auteurs. Het Nederlandse spoorwegnet behoort tot de meest efficiënte en punctuele in Europa. We krijgen haarfijn uitgelegd waarom dat zo is en hoe een spoornetwerk functioneert, met seinen, baanvakken, en wat een trein wel en niet mag. Dat is nog best ingewikkeld en een plaatje ter verduidelijking ontbreekt. Toch is ook dit hoofdstuk zeer interessant voor iedereen die weleens de trein pakt.

En die blaadjes op de rails? Dat klinkt misschien als een slappe smoes maar het blijkt een legitieme reden voor treinvertragingen: de remweg van de trein wordt er veel langer door. En dan is vertraging nog altijd te verkiezen boven een treinbotsing.

Terug naar de weg: hoe veilig rijden wij zelf? De samenstellers van het boek wijden een hoofdstuk aan verkeersveiligheid en de mogelijke oplossingen om het aantal verkeersdoden omlaag te krijgen. Nederland behoort tot de drie veiligste landen ter wereld, met ongeveer achthonderd slachtoffers per jaar. Maar waarom proberen we dat niet op nul te krijgen? Verhoging van de maximumsnelheid lost niets op, maar werkt juist ongelukken in de hand. En waarom krijgen dronken rijders geen alcoholslot, zodat ze niet meer beneveld de weg op kunnen?

Niet aan te slepen
Naast bovenstaande gaat het boekje in op nog een aantal andere vraagstukken en bevat dus inderdaad (bijna) alles wat je moet weten over verkeer en vervoer. In vlot leesbare taal krijgen we de huidige stand der wetenschap van het vakgebied Verkeer & Vervoer (V&V) gepresenteerd. Op multidisciplinaire wijze, en dat is één van de redenen dat ik dit boekje smullend heb verslonden. Het gaat van meet- en regeltechniek langs geschiedenis, economie, psychologie, bestuurskunde, politicologie en milieukunde, en dan heb ik nog niet eens alle specialisaties genoemd.

Het is fascinerende materie, die heel veel nieuwe informatie biedt. En dat terwijl het een onderwerp is waar iedereen een mening over heeft: een onderwerp met veel onderbuikgevoel, waar politici mee naar kiezers hengelen. Dit boekje scheidt de zin van de onzin.

Iedereen die iets wil weten of iets te melden meent te hebben over auto's, files, treinen, kortom: over verkeer en vervoer, moet dit boekje lezen. En aangezien iedere Nederlander van 18 tot 88 aan die definitie voldoet, zou het niet aan te slepen moeten zijn.

Auteurs: Hans van Lint en Vincent Marchau (redactie)
Titel: De file, dat ben je zelf. (Bijna) alles wat je moet weten over verkeer en vervoer
Uitgever: TU Delft
Paperback, 246 pagina’s, EUR 15,-
ISBN: 978 90 5269 394 1