Het effect van placebo’s is alom bekend. Geef mensen een zoutoplossing, maak ze wijs dat het een medicijn is en zie: ze worden beter. De aandacht van een arts en de verwachting geholpen te worden zijn voldoende voor dat effect. Maar het omgekeerde is ook mogelijk. Een medicijn met een bewezen werking kan zijn werking verliezen door de verwachtingen van de patiënt, schrijven wetenschappers in Science Translational Medicine.

Een aantal proefpersonen was bereid om zichzelf in het belang van de wetenschap bloot te stellen aan pijn, om vervolgens de pijnstiller remifentamil toegediend te krijgen. Dat wisten ze echter niet allemaal. Een deel van de groep dacht een placebo te krijgen, een deel verwachtte de pijnstiller en een derde groep dacht een middel te krijgen dat de pijn erger zou maken. Diegenen die over de correcte informatie beschikten, hadden ook de meeste baat bij de pijnstiller; hun pijngevoel nam twee keer zoveel af als bij de groep die een placebo meende in te nemen. De groep die een pijnverergering verwachtte, rapporteerde in het geheel geen afname van de pijn. Louter de verwachting van de proefpersonen was dus voldoende om het effect van de pijnstiller geheel teniet te doen.

Een hersenscan maakte duidelijk dat bij deze groep vooral hersengebieden actief waren die een belangrijke rol spelen bij stemmingen en angsten. Bij mensen die wél een werkzaam middel verwachtten, waren vooral hersengebieden actief die de overdracht van pijnsignalen verminderen. Doktoren zullen niet verbaasd zijn om te horen dat de verwachtingen van patiënten een belangrijke rol spelen in een behandeling; nieuw is wel dat ze de werkzaamheid van een geneesmiddel nu kunnen monitoren in de hersenen.

Bouwe van Straten