Hiërarchie
Hoe zou jij je voelen wanneer iemand van boven boos naar je kijkt? Op Lowlands deed Valentijn Visch onderzoek naar de effecten van neerkijken en opkijken naar een bepaalde emotie. Hij deed enkele leuke observaties.

Mannen worden sterk beïnvloed door omhoog of omlaag te kijken naar een emotie. Ze ervaren de emotie dan veel intenser, met name bij het omlaag kijken. Vrouwen ervaren emoties juist minder intens wanneer ze omlaag of omhoog kijken. Juist bij rechtuit kijken ervaren vrouwen emoties het sterkst.

Valentijn Visch: ‘Zo’n groot verschil tussen mannen en vrouwen had ik niet verwacht. Een mogelijke evolutionaire verklaring is misschien dat macht bij mannen een grotere rol speelt dan bij vrouwen. Opkijken naar en neerkijken op iemand zijn duidelijk gekoppeld aan sociale machtsverhoudingen. Vrouwen zouden misschien meer sociaal horizontaal opereren, op gelijke voet. Mogelijk voelen zij daarom emoties het meest intens wanneer ze recht vooruit kijken.’

Geforceerde emotie
Op de Libelle Zomerweek vroeg Valentijn aan mensen om een bepaalde gezichtsuitdrukking na te doen en dat vast te houden. Bijvoorbeeld een teleurgesteld gezicht nadoen. Deze expressie moesten ze vasthouden en vervolgens proberen emoties te herkennen van afbeeldingen. Beïnvloed het forceren van een bepaalde emotie bij jezelf het lezen van emotie bij een ander?

Het idee hierachter is de ‘body feedback’-theorie. Deze stelt dat als je lichaam of spieren een bepaalde beweging maken zonder het bijbehorende gevoel (zoals glimlachen zonder blijdschap), het toch een soortgelijk effect heeft. Zo zou je bijvoorbeeld gelukkiger worden van glimlachen.

Uit het onderzoek blijkt echter dat de geforceerde emotie geen versterkend maar juist een verzwakkend effect had op het herkennen van andermans emoties. ‘Dat komt waarschijnlijk omdat mensen zich bewust zijn van het trekken van dat gezicht, waardoor ze meer bezig zijn met hun geforceerde houding dan met hun emotionele ervaring of de emoties van anderen,’ legt Valentijn uit.

‘De ‘body feedback’-theorie werkt vooral als je niet door hebt dat je het doet. Als je iemand expliciet vraagt om een blij gezicht te trekken wordt hij niet direct blij. Als je hem vraagt om een pen horizontaal tussen zijn tanden te houden, waardoor hij mondspieren activeert die ook geactiveerd worden bij blijdschap, zou hij wel blij worden. Zo voelen mensen zich bijvoorbeeld ook trotser als zij rechtop lopen.’

Spiegelen
Kopiëren wij de emoties van andere mensen? Sociaalpsycholoog Agneta Fischer deed een onderzoek naar het zogenaamde ‘spiegelen’ van emoties. Ze koppelde twee mensen aan elkaar. Sommigen kenden elkaar, anderen totaal niet. Vervolgens werden de volgende vier emoties opgeroepen in één van hen: walging, verbazing, trots of teleurstelling. De andere persoon moest alleen toekijken.

Iemand kreeg bijvoorbeeld een flesje met een stinkende geur erin. Bij het ruiken hiervan trek je een gezicht van walging. De verwachting is dat de toekijkende tweede persoon deze reactie kopieert (spiegelt), zonder dat hij/zij de geur heeft geroken. Het was voor het eerst dat zo’n test werd gedaan in een ‘real-life setting’ en ook voor het eerst dat het getest werd met gecompliceerdere emoties dan blijdschap en boosheid, zoals walging of teleurstelling.

AffectButton
Hoe wordt emotie gemeten? Meestal met drie 9-puntsschalen (Self-Assessment Manikin), dan scoor je bepaalde emoties op een schaal van negen. Bijvoorbeeld van negatief tot positief. Joost Broekens heeft een nieuwe manier van meten ontwikkeld: de AffectButton. Deze ‘emotieknop’ is het resultaat van de zoektocht naar een nieuwe, betrouwbare manier om emotie te meten. De button werd ingezet in twee tests om te bepalen of hij dezelfde resultaten oplevert als de traditionele Self-Assessment Manikin (SAM), en of hij makkelijk te gebruiken is.

De Lowlandstest die gebruikt maakte van de button haakte in op het duurzaamheidsthema van Lowlands 2011. Een leuk resultaat uit die test was dat politiek rechtsstemmers een stuk minder duurzaam bleken dan hun linkse tegenhangers. Zelf de duurzaamheidstest doen? Hier kun je hem downloaden.

Er waren 500 mensen die de tests gemaakt hadden. ‘Dat is erg veel voor validatieonderzoek’, vertelt Joost, ‘en daarbij ook nog eens een gevarieerde groep. Niet alleen informaticastudenten, bijvoorbeeld. Ik hoop dat binnenkort een wetenschappelijk artikel over de AffectButton te publiceren, mede mogelijk gemaakt door het onderzoek binnen het GNO.’

Zelf de AffectButton uitproberen? Deze is te vinden op de website van Joost onder het kopje ‘Projects and downloads’.

In de komende maanden zullen we je op de hoogte houden van nieuwe resultaten en conclusies. De onderzoekers zijn nog steeds druk bezig met de analyse van de immense hoeveelheid data. Op 7 december ging Labyrint over de resultaten van dit Groot Nationaal Onderzoek. In 2012 start het tweede GNO over slaap in samenwerking met het Slaapregister en de Vrije Universiteit. Wil je hier niets van missen? Geef je dan op voor de nieuwsbrief!