Het rookgordijn van Philip Morris

Gevaarlijke toevoegingen

  • Door: Bouwe van Straten (Noorderlicht)
Categorieën:
Lijf & Gezondheid
Mens & Maatschappij
Roken na een ramp: beter van niet.
Vergroten
Roken na een ramp: beter van niet.

Toevoegingen in sigaretten kunnen weinig kwaad, concludeerde Philip Morris in 2002 op basis van eigen onderzoek. Wetenschappers namen het onderzoek nog eens goed onder de loep, en komen tot een andere conclusie.

Roken na een ramp: beter van niet.
Zoom
Roken na een ramp: beter van niet.
Onwelgevallige resultaten? Die laat je in rook opgaan.

Stel: een autofabrikant heeft een nieuwe dieselmotor ontwikkeld. Door een fout in de constructie stoot die niet minder, maar juist vijftig procent meer roetdeeltjes uit. In plaats van een roetfilter te monteren, kiest de fabrikant voor een aanpassing aan de motor, die de uitstoot van fijnstof ook met de helft verhoogt. Vervolgens stuurt het bedrijf een persbericht de wereld in: ‘We hebben het aandeel roet in de uitstoot van onze dieselmotoren stabiel weten te houden’.

Een idiote strategie? Inderdaad. Maar in essentie wel de strategie waarmee Philip Morris probeerde te verdonkeremanen dat additieven als menthol, cacao, suiker, drop en vanille hun sigaretten giftiger maken. Dat blijkt uit een nieuwe analyse die wetenschappers loslieten op de onderzoeksresultaten van de tabaksfabrikant uit 2002.

In de loop der jaren is er het nodige onderzoek gedaan naar de effecten op de gezondheid van additieven in sigaretten. Niet in de laatste plaats door sigarettenfabrikanten zelf, die met hun bevindingen nieuwe wetgeving in hun voordeel hoopten om te buigen. Philip Morris, fabrikant van onder meer Marlboro-sigaretten, deed dat in 2002 met het zogenoemde Project Mix.

Voor dat project maakte het bedrijf gebruik van eigen onderzoeksinstituten in Duitsland en België. De onderzoeken werden dankzij een bevriende redacteur gepubliceerd in Food and Chemical Toxicology, en kenden een conclusie die nauwelijks verbazing zal wekken: ‘De resultaten lieten geen effect van betekenis van de additieven zien op de giftigheid van sigaretten’. De tabaksfabrikant verzekerde zich er middels promotie van dat wetenschappers en publiek de geruststellende resultaten in ruime mate onder ogen kregen.

Actie tegen additieven
Het gebruik van toevoegingen is echter een toenemende bron van zorg van organisaties als de Wereldgezondheidsorganisatie. De Amerikaanse voedselautoriteit FDA liet eerder dit jaar nog weten dat het verbieden van mentholsigaretten een zegen zou zijn voor de gezondheid van Amerikaanse burgers. Het leek een aantal wetenschappers daarom een goed idee om Project Mix nog eens goed te bekijken.

De resultaten van die nieuwe analyse zijn nu verschenen in PLoS Medicine en laten ondubbelzinnig zien dat Philip Morris in zijn analyse bevindingen heeft verdonkeremaand die de giftigheid van toevoegingen aantoonden. Dat deed het bedrijf door hun analysemethode aan te passen nadat de eerste resultaten binnen kwamen.

In januari 2008 was in het protocol van Project Mix vastgelegd dat ze de resultaten zouden presenteren op basis van de uitstoot per sigaret. De eerste resultaten lieten al snel zien dat de concentratie van giftige stoffen door additieven met 10 tot 20 procent toenam. Slecht nieuws voor tabaksgigant.

De oplossing: een amendement op het onderzoeksprotocol. In oktober 1998 werd, op verzoek van Philip Morris, besloten om de resultaten niet per sigaret te rapporteren, maar aan de hand van total particulate matter (TPM). Oftewel: de hoeveelheid vaste deeltjes in sigarettenrook. En dat gaf opeens heel andere resultaten. Want het aantal vaste deeltjes in rook nam door additieven met 13 tot 27 procent toe, maar het aandeel van giftige stoffen in de rook was niet significant hoger dan bij sigaretten zonder additieven.

De absolute toename van giftige deeltjes verdween uit de resultaten, omdat men alleen de relatieve cijfers rapporteerde. Met die aanpassing achteraf ging de onderliggende giftigheid van de aparte toevoegingen letterlijk en figuurlijk in rook op. En daar bleef het niet bij. Zonder enige toelichting kregen 19 van de 51 onderzochte chemicaliën geen plekje in de begeleidende grafieken. In ieder geval twee daarvan waren in duidelijk hogere concentratie aanwezig in sigaretten met additieven.

Koekje van eigen deeg
Dat additieven verhoogde risico’s met zich meebrengen is geen wereldschokkende ontdekking, dat was ook al gebleken uit tal van andere onderzoeken. Maar de nieuwe analyse laat wel andermaal zien dat tabaksfabrikanten er niet voor terugdeinzen om onderzoeksresultaten te manipuleren om het gewenste resultaat te bereiken.

Dankzij de nieuwe analyse lijkt Philip Morris nu in de kuil te vallen die ze voor een ander hebben gegraven. De data van Project Mix vormen namelijk een prima basis om het gebruik van additieven in sigaretten aan banden te leggen, concluderen de onderzoekers droogjes in de laatste zin van hun artikel.

Marcia Wertz e.a.. ‘The toxic effect of cigarette additives. Philip Morris’ Project Mix reconsidered: An analysis of documents released through litigation’, in PLoS Medicine, 21 december 2011.