Als je als relatieve leek op het gebied van de (academische) wiskunde en alfawetenschapper een boek in je handen gedrukt krijgt met de titel De getalmysteries: een wiskundige reis door het dagelijks leven, is het altijd hopen dat je niet te maken krijgt met een ingewikkelde cijferbrij die ook nog eens doorspekt is met karrenvrachten wetenschappelijk vakjargon.

Gelukkig maken de openingspagina’s al duidelijk dat ‘De Getalmysteries’ geen werk is dat alleen voorbehouden is aan de mensen onder ons die over een stevige wiskundeknobbel beschikken. Integendeel, de stijl waarin wiskundige Marcus du Sautoy (wiskundeprofessor aan de vermaarde Universiteit van Oxford en presentator van de BBC-serie 'The code') zijn boek heeft gegoten is vlot, prikkelend, uiterst toegankelijk en bij vlagen zelfs meeslepend. Geen abstracte opsomming van complexe formules waar de gewone sterveling geen snars van begrijpt, maar een ontdekkingstocht die laat zien hoe de wiskunde onze dagelijkse praktijk en de natuurlijke loop der dingen constant beïnvloedt.

Want in onze moderne, grotendeels op wetenschappelijke en technocratische leest geschoeide mensenmaatschappij komt bij vrijwel elke handeling wel een staaltje basale wiskunde om de hoek kijken. Het spreekt voor zich dat je moet kunnen rekenen om je huishoudboekje adequaat bij te kunnen houden of geldelijke transacties af te sluiten, maar ook bij het doen van een simpel gezelschapsspelletje, een bezoekje aan het casino, het spelen van de Champions League-finale en het fabriceren van slimme materialen en gebruiksvoorwerpen spelen wiskundige factoren een grotere rol dan je op het eerste gezicht misschien zou vermoeden.

Winstkansen aan de roulettetafel

Een beetje slim rekenwerk kan je bijvoorbeeld van pas komen bij het spelen van Monopoly of het vergroten van de winstkansen aan de roulettetafel. Onbewust lossen voetbalvedetten als Lionel Messi of Wayne Rooney bovendien bij elke geniale stiftbal een wiskundige vergelijking op, want de variabelen balsnelheid, afstand en positie moeten perfect op elkaar zijn afgestemd om de bal buiten het bereik van de keeper in de touwen te deponeren.

Het hoofdstuk over onbreekbare codes geeft je als lezer een interessant kijkje achter de schermen van het internet. Het zijn namelijk wiskundige reeksen die ervoor zorgen dat je relatief veilig via het internet kunt shoppen en persoonlijke e-mails kunt verzenden die derden niet kunnen lezen. Ook de alom bekende ISBN-codes van boeken zijn geen willekeurige getallenreeksen, maar uitgekiende wiskundige ontwerpen. Elke ISBN-code wordt 'beschermd' door een speciale, numerieke controle. Ieder cijfer wordt vermenigvuldigd met een getal aflopend van 10 tot 1. Het resultaat van die vermenigvuldigingen wordt opgeteld. Om een goede ISBN-code te zijn moet, de som uiteindelijk deelbaar zijn door 11; in vakjargon de "modulus 11". Zo kan de computer herkennen wanneer er een foutief nummer wordt ingetikt. Aangezien de ISBN-cijfers begonnen op te raken, zijn er vanaf 2007 reeksen met dertien cijfers in omloop en is de uiteindelijke uitkomst na het vermenigvuldigen van alle reekshoofden standaard deelbaar door tien.

Historische anekdotes

Naast de nodige harde, maar wel in begrijpelijke termen uitgelegde wiskunde, lardeert Du Sautoy zijn verhalen ook met veel historische anekdotes en praktijkvoorbeelden die illustreren welke ontwikkeling de wiskunde vanaf de oudheid heeft doorgemaakt. Ook verduidelijkt hij de wat theoretischere, abstracte passages met praktijkvoorbeelden, vaak spellen, experimenten of puzzels die je ook in je eigen huiskamer kunt uitvoeren.

Er bestaat zelfs een kleine kans dat het boek je rijk maakt, want elk hoofdstuk wordt afgesloten met een nog onopgelost wiskundig raadsel dat je een miljoen dollar kan opleveren als je achter de oplossing weet te komen. Kortom, als je een wiskundeknobbel hebt zullen de mysteries in het boek van Du Sautoy wat makkelijker te doorgronden zijn. Maar een voorwaarde voor het waarderen van het boek is het niet. Sterker, het ontbreken van een wiskundige achtergrond maakt het lezen van De getalmysteries alleen maar tot een grotere uitdaging. 

Titel: De getalmysteries, een wiskundige reis door het dagelijks leven (oorspr: The number mysteries : a mathematical odyssey through everyday life, 2009)
Auteur: Marcus du Sautoy
Uitgever: Nieuwezijds, 2011
Paperback, 254 pagina's. EUR 19,95
ISBN 9789057123306