Juramaia chinensis, oftewel “Chinese moeder uit het Jura”, is de naam van een nieuw fossiel dier dat onlangs in aangetroffen in – je raadt het al – China. Nu worden er voortdurend fossielen van nog onbekende, uitgestorven diersoorten gevonden. Maar deze is toch vrij bijzonder. Het is namelijk het oudste fossiel van een placentadier dat ooit is gevonden.

Niet dat je die placenta kunt zien zitten; dat weefsel is allang vergaan. Maar qua morfologie van de botten, gewrichten en tanden lijkt het dier duidelijk een stuk meer op placentadragende zoogdieren dan op de voorouders hiervan. En ook meer op een placentadier dan op een buideldier, de meest nauw verwante zoogdierentak.

De vondst van het fossiel werpt ook een nieuw licht op het moment waarop de placentadragende zoogdieren en de buideldieren evolutionair uit elkaar zijn gegroeid. De voorouders van deze twee types zoogdieren leken nog weinig op diersoorten zoals we die we nu kennen. Ze worden wel ook zoogdieren genoemd, omdat ze hun jongen grootbrachten met melk. Maar deze jongen kropen uit eieren, zoals tegenwoordig nog gebeurt bij mierenegels en het vogelbekdier. Of ze werden na een korte zwangerschap piepklein en hulpeloos geboren, zoals bij de buideldieren.

Op een gegeven moment tijdens de evolutie ontstonden er dieren met een placenta, die een lange zwangerschap kennen, waarbij het jong in de buik van de moeder van voedingsstoffen wordt voorzien. Tegenwoordig heeft negentig procent van de zoogdiersoorten een placenta. De overige tien procent bestaat, naast die enkele, uitzonderlijke eierleggende zoogdieren, hoofdzakelijk uit buideldieren.

Paleontologen namen tot nu toe aan dat de splitsing in deze twee hoofdtakken van zoogdieren zo’n 125 miljoen jaar geleden plaatsvond. Zowel het oudste gevonden fossiel van een buideldier als het oudste gevonden fossiel van een placentadier stammen namelijk uit die tijd. Maar het nu gevonden fossiele placentadier is met zijn 160 miljoen jaar zo’n 35 miljoen jaar ouder. Wat betekent dat de splitsing van de buideldieren en placentadieren dus ook een stuk eerder moet hebben plaatsgevonden dan gedacht.

Een heel grote verrassing is dit trouwens niet. Door te kijken naar verschillen in DNA en eiwitten, en doordat evolutie grofweg in een bepaald tempo verloopt, kun je berekenen op welk moment in de geschiedenis diersoorten ongeveer uit elkaar moeten zijn gegroeid. Dit verschijnsel wordt de “moleculaire klok” genoemd. En zulke moleculaire klok-berekeningen wezen er al op dat de splitsing tussen buideldieren en placentadieren eerder plaatsvond dan 125 miljoen jaar geleden. De wetenschappers die deze berekeningen uitvoerden, krijgen met de vondst van Juramaia chinensis dus gelijk.

Bron: Zhe-Xi Luo e.a., A Jurassic eutherian mammal and divergence of marsupials and placentals, in: Nature, 24 augustus 2011.