Ogen van steen

- Zoom
- Levende fossielen: twee keverslakken op een rots (de grijze, ovale wezens). (foto: Hans Hillewaert / Wikimedia)
Primitieve, maar nog altijd levende wezentjes genaamd keverslakken blijken ooglenzen te hebben van calciumcarbonaat. Oftewel steen.
Keverslakken zijn hele vreemde, primitieve wezens. Van boven gezien lijken ze – ondanks het ‘kever’ in hun naam – nog het meest op pissebedden. Maar onder dit gelede rugschild gaat een pootloos weekdier schuil. Volgens de Nederlandse wikipedia-pagina over keverslakken hebben de dieren geen ogen. Dit is niet waar, zo valt deze week te lezen in Current Biology. Sommige keverslakken hebben wel degelijk ogen. Heel bijzondere zelfs: de lens is namelijk gemaakt van steen.
Daniel Speiser van de universiteit van Californië ontdekte dit toen hij structuren op het schild van keverslakken, waarvan vermoed werd dat ze als een soort ogen dienden, beter ging bekijken. De structuren bleken te zijn opgebouwd uit een lens met daaronder lichtgevoelige zenuwuiteindes. Dit was op zich nog niet zo bijzonder; er zijn wel meer dieren die zulk soort heel simpele ogen hebben. De grootste verrassing kwam toen Speiser en zijn collega’s de samenstelling van de lens gingen onderzoeken. Deze bleek namelijk niet hoofdzakelijk te bestaan uit eiwitten, zoals bij alle andere levende diersoorten. In plaats daarvan was keverslaklens volledig opgebouwd uit het mineraal aragoniet. Aragoniet, of chemisch gezien calciumcarbonaat, is een steensoort, maar er zijn ook levende wezens die het kunnen vormen. De rest van het rugschild van de keverslak is er bijvoorbeeld ook uit opgebouwd.
De wetenschappers hebben verder nog getest of de diertjes daadwerkelijk iets konden zien met deze ‘stenen ogen’. Waarvan ze er trouwens tientallen hebben, verspreid over hun hele schild. En jawel: de wezentjes blijken er donkere vormen en schaduwen mee te kunnen onderscheiden. Lichte voorwerpen zagen ze echter niet aankomen. Maar goed; liever een half oog dan geen oog.
Nadine Böke