Als boom op de Afrikaanse savanne ben je goed de pineut als er een kudde olifanten langskomt. De beesten vreten een boom in mum van tijd kaal en trappen ‘m plat. Zulke schade is goed te zien in de natuurparken in Kenia. Het aantal olifanten is daar door beschermingsmaatregelen tegen stropers de laatste jaren flink toegenomen. Maar het viel Amerikaanse onderzoekers ter plekke op dat de olifanten een specifieke soort Acaciaboom met rust lieten. Maar waarom? Doordat mieren de wacht houden, zo schrijven de onderzoekers deze week in Current Biology.

De bewuste boom, de Acacia drepanolobium, wordt gekenmerkt door dikke doornen met een opgezwollen onderkant. Dit deel is hol en biedt zowel woonruimte als nectar aan mieren. In ruil daarvoor verdedigen de mieren de boom tegen plateneters door deze dieren massaal te bijten. Maar hoe kan een mier iets beginnen tegen een beest zo groot en dikhuidig als een olifant? Het antwoord ligt in hun slurf. Hoewel de buitenkant ongevoelig is voor de mieren, kunnen de olifanten er niet tegen als er een mier binnenin rond loopt te kriebelen. De olifanten mijden de acaciabomen daarom als de pest. Op bijvoorbeeld een giraffe hebben de mieren overigens weer helemaal geen effect; die veegt de insecten gewoon weg met zijn lange tong.

Om hun mierentheorie in de praktijk te testen, maakten de onderzoekers meerdere acaciabomen miervrij. Dat deden ze door de mierenkolonie met brandend gras uit te roken, tot de werkmieren alle eieren en koninginnen naar barsten in de grond hadden geëvacueerd. Vervolgens werd op de grond een kleverige barrière aangelegd zodat de mieren niet konden terugkeren. En inderdaad gingen de olifanten de boom vervolgens gretig te lijf om zich tegoed te doen aan de bladeren en boomschors. Ze richtten zelfs opvallend veel schade aan. De onderzoekers zien in de toekomst een glansrol weggelegd voor de inzet van mieren als lijfwachten om delen van natuurreservaten te beschermen tegen de verwoesting van olifanten.

Paul Schilperoord