Geld maakt niet gelukkig, was vier jaar geleden de stelling van geluksonderzoeker Daniel Kahneman. Dat dit wel zo leek bij enquêtes, lag volgens hem aan het feit dat de aandacht van de ondervraagden eerst op geld werd gericht en pas daarna naar geluk werd gevraagd. Iemands inkomen zou dan onevenredig zwaar worden meegewogen. Hij had goede argumenten. Nu scoort hij met een iets ander verhaal, dat massaal in het nieuws komt onder koppen als: geld maakt toch gelukkig. Dat is niet helemaal terecht.

Wat bedoel je met gelukkig zijn? Die vraag moet je eerst beantwoorden, voordat je kunt gaan onderzoeken of meer geld meer geluk oplevert. Daar gaat het al vaak mis, stellen Kahneman en zijn collega Angus Deaton van Princeton University (VS). Zelf onderscheiden ze ‘emotioneel welbevinden’, dus het gevoel dat iemand in het dagelijks leven heeft, en ‘levenstevredenheid’, het gevoel dat iemand krijgt als hij bewust kijkt naar zijn leven als geheel.

Geldgebrek
Bij arme mensen is het simpel. Het effect van geld op deze twee vormen van geluk is bij hen behoorlijk rechttoe-rechtaan. Meer geld betekent in beide opzichten meer geluk, of eigenlijk is het eerder omgekeerd: geldgebrek leidt tot misère en ontevredenheid. Dat is weinig verrassend en al lang bekend. Maar bij hogere inkomens gaan de twee vormen van geluk uit de pas lopen, schrijven de twee geluksonderzoekers in Proceedings of the National Academy of Sciences.

Boven de 75.000 dollar per jaar, net ietsje meer dan het gemiddelde gezinsinkomen in de VS, heeft geld geen invloed meer op het emotionele welbevinden, terwijl de levenstevredenheid nog wel toeneemt. Dat concluderen Kahneman en Deaton uit de resultaten van 450.000 telefonische interviews in de Verenigde Staten, gehouden in de crisisjaren 2008 en 2009. Hoe voelde u zich gisteren, vroegen de interviewers, en: hoe tevreden bent u op dit moment met uw leven als geheel?

Scherper beeld
Die vraag naar de emoties van gisteren geven een veel scherper beeld van de werkelijke gevoelstoestand van mensen dan de vraag ‘hoe gelukkig bent u deze dagen’ die vaak in eerder onderzoek gesteld werd, schrijven deze auteurs. Dat is namelijk een vraag waarop de antwoorden het midden houden tussen een momentopname van het werkelijk ervaren geluk en een bewuste evaluatie van de levenstevredenheid.

Nu kun je natuurlijk twisten over de vraag wat belangrijker is, de dagelijkse gevoelens van mensen of het cijfer dat ze aan hun leven geven. In feite is het niet zo’n moeilijke afweging, want die dagelijkse gevoelens hebben mensen voortdurend, en terugkijken op hun leven als geheel doen ze maar zelden. Met andere woorden: boven het gemiddelde inkomen maakt meer geld niet gelukkiger.

Al moet je daarbij wel bedenken, waarschuwen de twee onderzoekers, dat er wel een kortdurend effect zal optreden als iemand zijn salaris ziet stijgen van 100.000 naar 150.000 dollar. Die persoon zal daar wel degelijk een tijdje gelukkiger door zijn. Maar zodra hij eraan gewend is, is dat effect verdwenen.

Tot slot: hoe kun je dan wel gelukkig worden? Geld (en tijd) spenderen aan leuke ervaringen helpt, blijkt uit ander onderzoek. En geld weggeven ook. Dat heeft een deel van de superrijken in de Verenigde Staten goed begrepen, want zij gaan de komende jaren de helft van hun kapitaal aan goede doelen schenken.

Elmar Veerman

Daniel Kahneman en Angus Deaton: ‘High income improves evaluation of life but not emotional well-being’, PNAS Early Edition, september 2010