'Onze gangbare definitie van kennis is ontoereikend. Het dekt een hoop verschijnselen niet die je wel degelijk ook als een vorm van kennis aan kunt merken. De wetenschapsfilosoof Karl Popper zag al een analogie tussen biologische evolutie enerzijds en de ontwikkeling van kennis en wetenschap anderzijds. Volgens hem ligt aan beide hetzelfde mechanisme ten grondslag. Trial and error, simpel gezegd. We leren in de wetenschap door vallen en opstaan, en in het biologische domein speelt iets soortgelijks. 'Kennis' in het biologische domein gaat ‘vooruit’ door willekeurig uitproberen en vasthouden aan wat werkt.
De analogie gaat dus twee kanten op: je kunt de groei van kennis opvatten als een Darwiniaans selectieproces, anderzijds zijn Darwiniaanse selectieprocessen kennisverwervende processen.
Biologische adaptatie is in mijn optiek per definitie een groei van kennis. Het algoritme dat Darwin heeft ontdekt – variatie, selectie, replicatie, ik noem het voor het gemak maar even 'Darwins formule' – beschrijft eigenlijk hoe informatie vergaard en belichaamd wordt in levende wezens. Adaptatie is letterlijk incarnatie van kennis.
Slimme vogel
Kijk naar een vogel die door de lucht vliegt. Mensen hebben eeuwenlang geprobeerd om te vliegen - denk aan de vliegmachines van Leonardo da Vinci -, maar dat is pas in het begin van de 20ste echt eeuw gelukt met de gebroeders Wright. In de bouw van een vogel zit een enorme hoeveelheid kennis verzameld. Elementaire kennis over aerodynamica, over hoe de dampkring in elkaar zit. Denk aan de viscositeit en dichtheid van de onderste aardse luchtlagen, en hoe je die specifieke eigenschappen kunt benutten om het luchtruim te kiezen. De biologische evolutie heeft zaken voortgebracht waar ingenieurs nog niet eens van kunnen dromen, zo fantastisch en complex zit dat allemaal in elkaar.
Dat zou je volgens mij ook kennis moeten noemen. Onze gangbare definitie van 'kennis' moet dus worden verbreed, zodat ook biologische adaptatie binnen die definitie valt.
Nu is het natuurlijk zo dat aan biologische evolutie geen bedoeling, geen intelligentie ten grondslag ligt. Bij de groei van wetenschappelijke kennis is dat wel zo, maar ondanks alle doelgerichtheid en bedoelingen is de wetenschap volgens mij bijna net zo verkwistend en blind als biologische evolutie. Wetenschappelijke hypothesen zijn uitprobeersels, en die zijn in zekere zin willekeurig, want je weet nooit van tevoren of een hypothese een belofte inhoudt. Wetenschap lijkt misschien efficient en doelgericht, maar dat komt door zorgvuldig redigeren,door alle mislukkingen en doodlopende wegen weg te laten. Feit is dat het meeste onderzoek nergens toe leidt.
Tasten in het duister
Doelbewust zoeken naar oplossingen voor problemen garandeert namelijk niet dat we die ook vinden. Als dat wel zo was, dan hadden we al lang een probaat middel gevonden tegen kanker, of gecontroleerde kernfusie ontwikkeld. Aan de grenzen van de kennis is het bijna per definitie tasten. Tasten in het duister. En hopen dat er iets bijzit dat werkt, en dat vervolgens doorgegeven kan worden aan volgende generaties.
Alle kennis heeft dus gemeen dat het een product is van Darwiniaanse algoritmen, van selectieprocessen. Cumulatieve selectieprocessen vergaren informatie. De informatie accumuleert waardoor de kennis over de wereld groeit, en Darwins formule is daarvoor de enige verklaring. Zowel in het natuurlijke als in het wetenschappelijke domein zie je een opeenstapeling van informatie, en beide processen worden voortgestuwd door cumulatieve selectieprocessen.
Dat vind ik een interessant idee, waar naar mijn smaak te weinig aandacht aan wordt besteed. Ik zou willen dat het breder bekend zou worden.'
Tekst: Bouwe van Straten.
Chris Buskes is Darwindeskundige en docent wetenschapsfilosofie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij doet onderzoek naar de invloed van evolutionair denken op de diverse wetenschapsgebieden en is de schrijver van de populair-wetenschappelijke boeken Evolutionair denken (waarvoor hij in 2007 de Socrates-wisselbeker ontving) en In Darwins woorden. Zijn favoriete boek is, hoe kan het ook anders, On the origin of Species van Charles Darwin.
