Het lijkt wel of de aandacht voor de Ig Nobelprijzen ieder jaar toeneemt. Nog even en de jaarlijkse bekroning van hilarisch onderzoek overschaduwt het Zweedse prijzenfestival waar het een parodie op is. De winnende onderzoeken zijn ook dit jaar weer onweerstaanbaar grappig. Ze werden afgelopen nacht bekendgemaakt.

Vaker dan bij de Nobelprijzen vallen Nederlanders in de prijzen. Ook dit jaar weer: Simon Rietveld en Ilja van Beest worden geëerd omdat ze hebben aangetoond dat vrouwen vlak voor een rit in de achtbaan meer ademtekort hebben dan erna. In de pers wordt dat nu 'achtbaan helpt tegen astma', maar dat is wat te kort door de bocht. De stress voor het instappen verergert vooral de astma. Erna is dat weer voorbij, en zelfs vrouwen bij wie de longfunctie na afloop slechter was dan vooraf, hadden wel het gevoel dat ze meer lucht kregen. Conclusie: emoties hebben een grote invloed op ervaren ademnood.

Drie zoölogen uit Engeland en Mexico krijgen een prijs voor hun originele manier om walvissnot te verzamelen, waaruit ze  bacteriën hebben gekweekt. Hun gouden greep was de inzet van een afstandbestuurbaar helikoptertje, dat ze boven het ademgat van walvissen lieten vliegen.

Sokken tegen ijzel
De Nieuw-Zeelandse Lianne Parkin nam een prijs in ontvangst omdat ze met twee collega's het wetenschappelijke bewijs heeft geleverd dat het aantrekken van sokken over je schoenen een probaat middel is om te voorkomen dat je uitglijdt over een beijzeld voetpad. Oorspronkelijk wilden ze hun onderzoek uitvoeren op de steilste straat ter wereld, maar dat stuitte op ethische bezwaren, meldt hun wetenschappelijke artikel. In plaats daarvan gingen ze staan posten op kansrijke plaatsen: 'Pijnlijke ervaringen hadden ervoor gezorgd dat wij alledrie bekend waren met hun gladheid onder ijzige omstandigheden.'

De 'Ig Nobelprijs voor de Vrede' werd toegekend aan Richard Stephens, omdat hij samen met twee medeonderzoekers heeft aangetoond dat vloeken pijn kan verminderen. Ze lieten proefpersonen hun hand in ijskoud water hangen. Vervolgens mochten ze een neutraal woord of een vloek naar keuze uitspreken. 'Eén deelnemer werd van het onderzoek uitgesloten omdat geen van de voorgestelde woorden een vloek was,' aldus het onderzoeksverslag.

Net als bij de echte Nobelprijzen kan het lang duren voor de waarde van onderzoek wordt erkend, bewijst de prijs voor het artikel 'Microbiological laboratory hazard of bearded men', dat in 1967 is gepubliceerd. Manuel Barbeito en collega's toonden daarin middels experimenten aan dat microben uit laboratoria konden ontsnappen via de baarden van onderzoekers, zelfs als die harige kinnen met water en zeep werden gewassen. Het artikel, hilarisch door de bloedserieuze toon en de baardige foto's, is hier gratis te lezen. Om gezondheidsredenen kon Barbeito overigens de uitreiking niet bijwonen.

Willekeurige promotie
Als je een efficiënte organisatie nastreeft, kun je beter een dobbelsteen laten bepalen wie bevorderd moet worden tot leidinggevende, dan de beste werkers promotie geven. Dat is althans de conclusie die Alessandro Pluchino, Andrea Rapisarda en Cesare Garofalo trekken uit het narekenen van het 'Peter principe': ieder nieuw lid in een hiërarchische organisatie maakt promotie tot het niveau dat hij zijn maximale incompetentie heeft bereikt. Hoe raar dat ook klinkt, deze onderzoekers toonden wiskundig aan dat het klopt. Wie dit niet gelooft moet het originele onderzoeksartikel maar eens grondig lezen.

Onder de winnaars waren ook bekenden voor lezers van Noorderlicht en W24. Zoals de Chinezen die orale seks bij vleermuizen bestudeerden en er een evolutionaire functie voor bedachten. Op dit gebied wil ik alvast een kanshebber voor volgend jaar tippen: de biologen die masturbatie bij Zuid-Afrikaanse grondeekhoorns observeerden, waarna ze concludeerden dat dit hand- en mondwerk waarschijnlijk dient om de kans op geslachtsziekten te verkleinen.

Nog een bekende: de winnaars van de 'Transportation Planning Prize'. Toshiyuki Nagakaki en collega's wonnen in 2008 ook al een Ig Nobelprijs. Toen omdat ze hadden aangetoond dat slijmzwammen puzzels kunnen oplossen, nu voor hun nog opmerkerlijker experimenten, waarbij bleek dat dezelfde eencelligen in korte tijd de meest efficiënte manier kunnen vinden om een groot aantal steden met spoorwegen te verbinden. Slijm ontwerpt spoorwegnet, dus.

Olie en water
De actualiteit kwam aan bod bij de twee overige prijzen. Eric Adams en collega's kregen de prijs voor de chemie omdat ze in 2000 aantoonden dat olie en water wel degelijk mengen. In hun project werd een diepe oliebron voor de kust van Noorwegen expres opengezet om een 'blowout' te simuleren. De resulterende rapporten zijn online te vinden voor wie dat wil.

Voor de uitreiking van de economieprijs kwam niemand opdagen. Hij was voor de leidinggevenden van Goldman Sachs, AIG, Lehman Brothers, Bear Stearns, Merrill Lynch en Magnetar, wegens 'het creëren en promoten van nieuwe manieren om geld te investeren - manieren die de financiële winst maximaliseren en het risico minimaliseren voor de wereldeconomie, of een deel daarvan.' Voor wie de ironie niet begrijpt: deze bestuurders zijn zelf nog steeds schatrijk, ondanks het feit dat hun bedrijven failliet gingen en daarmee een ongekende economische crisis in gang zetten.

Elmar Veerman