Je vindt ze tegenwoordig in allerlei producten, van sokken tot deodorant: nanodeeltjes van zilver. Deze piepkleine zilverbolletjes doden namelijk bacteriën, terwijl ze voor mensen niet giftig zijn. En het zijn bacteriën die zorgen voor stinkende voeten en geurende oksels. Maar wat als je hierna je oksels wast, of je sokken in de wasmachine gooit? Dan komen die zilverdeeltjes in het milieu terecht. Soms in behoorlijke hoeveelheden: vorig jaar werd namelijk aangetoond dat veel van de zilverhoudende kleding binnen een paar wasbeurten alle zilverdeeltjes kwijt is.

En dat is niet zo goed, werd destijds gedacht. Want er leven in de natuur ook een hoop nuttige bacteriën. En als je al die zilverdeeltjes via het afvalwater de wereld in stuurt, zouden ze ook deze in stroompjes en rivieren levende ‘goede’ bacteriën kunnen doden. Wat weer allerlei vervelende effecten kan hebben voor de rest van het ecosysteem.

Gelukkig lijkt die negatieve invloed van nano-zilverdeeltjes op het milieu mee te vallen. In een overzichtsartikel in Science van deze week bespreekt de Zwitserse chemicus Bernd Nowack wat we inmiddels weten over de zilverbolletjes die in het riool spoelen.
Zo toonde onderzoek van een paar maanden geleden aan dat rioolwaterzuiveringsinstallaties de zilverdeeltjes behoorlijk efficiënt uit het afvalwater weten te filteren. Maar liefst 90% van het nanozilver belandt niet in het water dat uiteindelijk wordt geloosd, maar in het afvalslib. Er blijft dus wel wat zilver over dat in rivieren en meren terecht komt, maar de concentratie hiervan is erg laag. Namelijk slechts enkele tientallen nanogrammen per liter. Ter vergelijking: als je bij zo’n concentratie genoeg zilver uit het water wilt halen om een simpele zilveren ring te maken, moet je miljarden liters filteren.

Een ander recent onderzoeksartikel schetst een nog rooskleuriger beeld. Het zilver dat in het afvalslib van de rioolzuivering terecht komt blijkt namelijk een chemische reactie aan te gaan met zwavel. De verbinding die hierbij ontstaat, zilversulfide, is erg slecht oplosbaar in water. Bovendien is het lang zo giftig niet als vrije zilverdeeltjes. In deze vorm is het zilver dus nauwelijks een gevaar voor het milieu.

De grote vraag is nu wat er gebeurt met de nano-zilverdeeltjes die aan de rioolzuivering ontsnappen. Vormen zij in de vrije natuur ook zilversulfide-complexen, waardoor ze uit het water verdwijnen en naar de bodem zinken? En als de deeltjes dit niet doen; hoe schadelijk zijn ze in die zeer lage concentraties die nu gemeten zijn in het looswater? Allemaal dingen die verder onderzocht moeten worden. Maar, zo stelt Nowack, voorlopig wijst het wetenschappelijke bewijs er dus op dat er weinig aan de hand is.

Nadine Böke

Bernd Nowack, Nanosilver Revisited Downstream, in: Science, 18 november 2010.