Mensen die last hebben van hun geweten doen er goed aan om hun handen te wassen, bleek een aantal jaren geleden uit onderzoek. Het helpt ze om met zichzelf in het reine te komen, hoe onwaarschijnlijk het ook klinkt. Het simpele ritueel van het handen wassen heeft ook meer alledaagse toepassingen, blijkt nu. Ook het onbevredigende gevoel dat je overhoudt aan sommige alledaagse keuzes kun je eenvoudig wegwassen.

Spike Lee en consorten legden tien cd's voor aan een groep studenten, met de vraag om ze in de volgorde van voorkeur te plaatsen (Science, 6 mei). Vervolgens kregen ze de keuze om de nummer vijf of zes uit hun top-tien mee naar huis te nemen. Niet hun favoriet dus, maar een middenmoter. De helft van de groep kreeg daarna de opdracht om zijn handen te wassen, waarna de hele groep de cd's nogmaals in volgorde van voorkeur moest plaatsen. Bij de groep die zijn handen had gewassen, veranderde er weinig aan de volgorde. Maar de groep die zijn handen niet had gewassen plaatste de gekozen cd de tweede keer duidelijk hoger in de top-tien.

De laatste groep rationaliseerde zijn keuze in een poging om van de ontevredenheid over de gekozen cd af te komen, denken de onderzoekers: 'Het wassen van onze handen kan ons niet alleen reinigen van immoreel gedrag, het kan ook genomen beslissingen wegwassen, zodat we niet langer de behoefte voelen om ze te rechtvaardigen,' schrijft Lee in zijn artikel.

Het blijft natuurlijk opmerkelijk dat zo'n eenvoudige handeling zulke grote gevolgen kan hebben. Dat heeft waarschijnlijk te maken met het typisch menselijke gebruik van metaforen. Door je lichaam te reinigen, krijg je het idee dat je weer met een schone lei begint, omdat je onbewust een metaforisch verband legt. Metaforen liggen waarschijnlijk zelfs fysiek vast in de verbindingen in het brein. Met als gevolg dat een beetje zeep met water je van keuzestress of een bezwaard geweten kan afhelpen.

Bouwe van Straten