Tsja, dan sta je als bioloog toch even gek te kijken. Het ene jaar zit de plek waar je onderzoek doet nog vol dieren. Maar een paar jaar later zijn die vrijwel allemaal weg. Het overkwam hagedissen-expert Barry Sinervo van de Universiteit van Californie. En niet één keer: op meerdere plekken waar hij al jaren onderzoek deed trof hij op een gegeven moment geen enkele hagedis meer aan.

Sinervo vroeg, verontrust, aan enkele collega’s of zij dit probleem herkenden. En jawel. Dus besloten zij het verschijnsel grondig uit te zoeken. De opvallende conclusie van hun onderzoek staat deze week in Science: hagedissen hebben last van het broeikaseffect.

Biologen speculeren er al een poos over dat allerlei dieren het door de opwarming van de aarde moeilijk krijgen. Een bekend voorbeeld is dat van de vogels die niet genoeg voedsel vinden voor hun jongen. Omdat de lente steeds vroeger valt, en ook de rupsen steeds eerder verschijnen, maar de vogels nog steeds op hetzelfde moment hun eieren leggen.

Te warm
Van hagedissen verwacht je misschien niet dat ze last hebben van stijgende temperaturen. Zij staan er tenslotte om bekend dat ze graag in de zon liggen. Hagedissen hebben als koudbloedige dieren de warmte van de zon zelfs nodig om goed te kunnen functioneren. Maar de reptielen hebben wel een bepaald maximum aan warmte dat hun lichaam aankan, schrijven Sinervo en zijn collega’s. Als hun lichaamstemperatuur te hoog wordt gaan ze dood. Hagedissen kunnen wel voorkomen dat ze te veel opwarmen door koele plekjes op te zoeken, bijvoorbeeld rotsspleten. Maar op dit soort plekken kunnen ze niet aan eten komen. En van te weinig voedsel gaan ze ook dood.

Het bewijs voor het idee dat de hagedissen last hebben van de klimaatverandering kwam uit Mexico. Daar werd al sinds 1970 op maar liefst 200 locaties hagedissen geteld. Op 12 procent van deze plekken zijn de hagedissen inmiddels verdwenen. Toen de wetenschappers deze hagedissengegevens naast de gegevens van bijna honderd Mexicaanse weerstations legden, zagen ze dat de dieren vooral verdwenen waren op plekken waar de temperatuur het hardst was gestegen.

Voorspellingen
Met behulp van deze Mexicaanse gegevens en aanvullend veldonderzoek wisten de biologen een model op te stellen dat voorspelt wanneer een groep hagedissen op een bepaalde plek zal uitsterven. Ze vroegen andere hagedissenexperts van over de hele wereld om hun data op te sturen, om het model te finetunen. Toen het klaar was controleerden ze het model door voor een aantal plekken in Zuid-Amerika, Europa, Afrika en Australië te voorspellen dat de hagedissen hier inmiddels verdwenen waren of binnenkort zouden uitsterven. De voorspellingen waren juist.

Als de temperatuur op aarde blijft stijgen volgens de huidige verwachtingen, is dat slecht nieuws voor de hagedissen. Het model van Sinervo laat namelijk zien dat in dat geval in 2080 wereldwijd 39 procent van alle lokale hagedissenpopulaties is uitgestorven. Met dit lokale uitsterven bedoelen ze dat er bijvoorbeeld in grote delen van Mexico geen hagedissen meer voor zullen komen. Sommige soorten hagedissen zullen misschien op tijd een andere plek vinden om te leven, of zullen zich evolutionair aan kunnen passen. Maar lang niet allemaal. De biologen voorspellen, ook weer op basis van hetzelfde model, dat twintig procent van alle hagedissensoorten die we nu kennen in 2080 van de aardbodem is verdwenen.

Nadine Böke

Barry Sinervo e.a., Erosion of Lizard Diversity by Climate Change and Altered Thermal Niches, in: Science, 14 mei 2010.