Het klassieke, mystieke idee is dat het lichaam vol met energiebanen zit, meridianen waar chi doorheen stroomt. Met behulp van acupunctuur zou je die energiestromen kunnen beïnvloeden. De Westerse geneeskunde is altijd sceptisch geweest en schrijft het effect van de naaldentherapie in de regel toe aan het placebo-effect. Maar nieuw onderzoek laat zien dat de naalden wel degelijk een meetbaar effect hebben.

Klauwzeer
Althans: bij muizen met een ontstoken klauwtje. Die kregen een traditionele acupunctuurbehandeling, waarbij dunne naalden in de huid worden gebracht en vervolgens een half uur lang geroteerd, schrijven onderzoekers in Nature Neuroscience. Ze plaatsten de naalden op plaatsen – in dit geval bij de knie – waar bij de mens de traditionele acupunctuurpunten zouden zitten.

De behandeling leidde ertoe dat de pijnreacties bij de beestjes met twee derde afnamen. In het weefsel rond de naalden zagen de onderzoekers een sterke toename van de signaalstof adenosine, die een belangrijke rol speelt in een proces dat pijnsignalen onderdrukt. De effecten deden zich uitsluitend voor als de naalden werden geroteerd, niet als ze alleen werden ingebracht.

Dat het effect inderdaad te maken had met adenosine, bleek uit een vervolgonderzoek. Dat werd uitgevoerd met genetisch gemanipuleerde muizen, die niet in staat waren om de signaalstof aan te maken. Bij hen haalde de acupunctuur niets uit. En als de muizen uit de eerste groep een middel kregen dat de levensduur van adenosine verlengt, dan hielden de pijnstillende effecten ook langer aan.

Adenosine met een beetje placebo?
Denk nu niet dat de onderzoekers – in meerderheid Chinezen overigens - opeens in chi geloven. Ze komen met een model waarin de beschadiging aan het weefsel door de rotatie van de naalden leidt tot de productie van adenosine, die de pijn onderdrukt als het in contact komt met pijnverwerkende zenuwen. Weinig mystiek, maar wel wetenschappelijk verantwoord.

Nu zijn muizen nog geen mensen natuurlijk. Bij muizen is de kans een stuk kleiner dat ze gevoelig zijn voor het placebo-effect. Bij mensen zou de werkzaamheid van acupunctuur wel eens te danken kunnen zijn aan een combinatie van adenosine en het placebo-effect. En om dat laatste op te roepen is een verhaal over meridianen en mysterieuze levenskrachten misschien wel veel effectiever dan droge feiten over signaalstoffen en beschadigd huidweefsel.

Bouwe van Straten

Maiken Nedergaard e.a., ‘Adenosine A1 receptors mediate local anti-nociceptive effects of acupuncture’, in Nature Neuroscience, 31 mei 2010.