Wat zorgt ervoor dat je je als man of vrouw ontwikkelt? Nee, dat heeft niet per se te maken met de bekende chromosomen XX of XY. Bij mensen, maar ook bij andere gewervelde dieren, zijn de hormonen het belangrijkste. Het gebeurt bijvoorbeeld wel eens dat een embryo met de chromosomen XX – dat dus vrouwelijk had moeten worden – door een ‘verkeerde’ hormoonproductie zich toch als man ontwikkelt, met testikels en al. Maar een publicatie in Nature van vandaag zet deze hormoonwijsheid op z’n kop.

Bij vogels werkt het allemaal heel anders, schrijven twee biologen. Michael Clinton en Blanche Chapel onderzochten enkele wel heel vreemde vogels: kippen die er voor helft uit zien als een hen, en half als haan. Een verschijnsel dat bij andere vogelsoorten ook wel eens voorkomt. De onderzoekers dachten dat er vast iets raars zou zijn met de hormoonproductie in deze dieren. Maar nee: in hun vrouwelijke helft bleken ze vooral vrouwelijke chromosomen te hebben, in de andere helft mannelijke. En deze cellen bepaalden zelf hoe ze zich ontwikkelden, los van welke hormonen er zoal door het lichaam van de kip gierden.

Nou waren vogels toch al een uitzondering binnen de gewervelde dieren. Zij hebben namelijk niet de geslachtchromosomen XX en XY, maar ZZ en ZW. Waarbij ZW een vrouwtje is. Dit nieuwe onderzoek laat dus zien dat vogels ook in andere opzichten anders in elkaar zitten dan de meeste beesten.

Nadine Böke