Het is een fascinerende vraag: hoe kan het dat mensen in grote gemeenschappen anderen rechtvaardig en eerlijk behandelen, ook als ze die totaal niet kennen? Zijn we simpelweg iedereen zo gaan behandelen als we onze familie en vrienden behandelen, omdat dat wederzijds voordeel oplevert?

Die veelgehoorde verklaring schiet waarschijnlijk tekort, blijkt uit nieuw onderzoek (Science, 19 maart). Moreel gedrag ten aanzien van onbekenden komt namelijk veel minder voor in kleinschalige samenlevingen dan in grote. Rechtvaardigheid ten aanzien van vreemden komt vaker voor in samenlevingen met een markteconomie en in samenlevingen waarin een van de wereldreligies een belangrijke rol speelt. Het afstraffen van ongewenst gedrag van onbekenden zie je het meest in grote samenlevingen.

Dat laat zien dat deze vormen van moreel gedrag niet aangeboren zijn, maar samenhangen met normen en instituties die in de loop van de geschiedenis zijn ontstaan, vinden de onderzoekers. De grote vraag blijft natuurlijk wat nu wat heeft veroorzaakt. Is het morele gedrag het gevolg van grote samenlevingen, religie en geïntegreerde markten, of werden die mogelijk dankzij nieuwe vormen van moreel gedrag? Of zijn ze allemaal het gevolg van nog weer een andere factor? Meer onderzoek is nodig, zoveel is duidelijk.

Bouwe van Straten