Sommige mensen kunnen gerust regelmatig een patatje en een hamburger eten zonder dat dit iets met ze doet. Andere mensen worden van ditzelfde voedsel dik. Zulke mensen hebben ‘aanleg’ om dik te worden, wordt daarom vaak gezegd. Inmiddels is overgewicht wereldwijd een belangrijk gezondheidsprobleem en wordt er veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar zwaarlijvigheid. Daaruit blijkt regelmatig dat te dik zijn inderdaad (deels) te maken heeft met aanleg.

Zo worden er af en toe genen gevonden die samenhangen met zwaarlijvigheid. En blijken dikke mensen andere darmbacteriën te hebben dan dunne mensen. In het blad PNAS van deze week staat ook weer een onderzoek dat erop wijst dat sommige individuen van nature meer aanleg hebben om dik te worden dan andere. Al gaat het hierbij om ratten.

Een internationale groep van medisch onderzoekers, onder leiding van Yale-wetenschapper Tamas Horvath, kweekte twee verschillende groepen ratten: de ene groep stamde af van enkele generaties ouders die dik werden als ze vet eten kregen, en de andere groep van enkele generaties ratten die ondanks een vet dieet slank bleven. Als de onderzoekers deze twee groepen lieten opgroeien met een gezond dieet, bleven alle ratten even slank. Maar als ze lekker veel vet eten kregen, werden de ratten uit de groep met dikke ouders dikker dan de ratten met slanke ouders. Terwijl ze dezelfde hoeveelheden voedsel kregen aangeboden. Een tikje slordig is wel dat de onderzoekers niet melden of alle ratten hun bakjes volledig leeg aten.

Het idee dat er zoiets bestaat als aanleg om dik te worden was hiermee weer bevestigd. Maar vervolgens waren de wetenschappers ook geïnteresseerd waarin de twee groepen ratten fysiek van elkaar verschilden. Ze zochten specifiek naar verschillen in hersenstructuur bij de dieren. En die vonden ze ook. Simpel samengevat komt het erop neer dat de bedrading in de hersenen van de dieren met een aanleg om dik te worden anders was dan bij de slank blijvende dieren. Hun lichaam reageerde daardoor trager wanneer het hersengebiedje dat met voedsel te maken heeft een signaal gaf als “nu heb je genoeg gegeten” of “nu is het tijd om vet te gaan verbranden”.

In een persbericht zegt Horvath: “Het lijkt erop dat de bedrading van je hersenen bepaalt of je wel of niet dik wordt. Onze resultaten dragen bij aan het idee dat overgewicht niet het gevolg is van een persoonlijke, vrije keuze, maar van de structuren die ontstaan tijdens de ontwikkeling van onze hersenen.”

Hier op de redactie leidde dit onderzoek en de uitspraak van Horvath tot enige discussie: kan je op basis van deze en andere studies die aantonen dat er zoiets bestaat als aanleg voor dik worden inderdaad zeggen “Het is niet mijn schuld, het ligt aan mijn genen/hersenen/hormonen/… (vul maar in)”? Je bent en blijft tenslotte wel zelf degene die te veel en/of ongezond voedsel eet. Als je aanleg hebt om dik te worden, moet je meer doen dan sommige anderen om slank te blijven. Maar het is niet onmogelijk. Kijk maar naar de ratten in dit onderzoek. Zo lang de ratten met een aanleg voor overgewicht gezond voedsel voorgeschoteld kregen, bleven ze netjes slank.

Wat vindt u van deze schuldvraag-kwestie? Reageren kan hieronder.

Nadine Böke

Tamas Horvath e.a., Synaptic input organization of the melanocortin system predicts diet-induces hypothalamic reactive gliosis and obesity, in: PNAS, 2 augustus 2010.