In de loop van de tijd zijn er allerlei zaken naar voren gebracht die de mens zouden onderscheiden van andere dieren. Het vermogen tot redeneren, taal, het gebruik van gereedschap, cultuur en zelfbewustzijn, om een paar te noemen. Veel van die fenomen zijn inmiddels ook bij andere dieren waargenomen.

Aan dat rijtje kan nu weer een fenomeen worden toegevoegd: besef van de dood. Britse wetenschappers filmden chimpansees tijdens het sterven en na de dood van een soortgenoot, waarbij hun 'menselijke' omgang met de dood opvalt (Current Biology, 27 april).

In een van de filmpjes is te zien hoe de apen een stervend vrouwtje strelen en knuffelen, in een klaarblijkelijke zoektocht naar tekenen van leven. Na haar sterven vermeden ze nog dagenlang de plek van overlijden, terwijl dat voorheen een favoriet slaapplekje was. Een ander filmpje laat zien hoe een moeder haar kindje na zijn overlijden nog (wekenlang) bij zich houdt. De band tussen moeder en kind blijft dus ook bij chimpansees nog na de dood bestaan.

"Het besef van de dood is bij chimpansees waarschijnlijk verder ontwikkeld dan we tot dusver dachten", concluderen de onderzoekers. "Het is wellicht gerelateerd aan hun zelfbewustzijn, dat zich onder meer uit in zelfherkenning en het vermogen tot empathie."

Drie volwassen chimpansees verzamelen zich rond een oudere soortgenote terwijl ze vreedzaam sterft. Ze proberen met haar te communiceren en bekijken nauwgezet haar gezicht terwijl ze sterft. Als er geen tekenen van leven meer zijn, lopen twee van de chimpansees weg. (Filmpje: James Anderson e.a.)

Een mannetje vertoont agressief gedrag tegenover een ouder vrouwtjes dat de vorige middag vreedzaam is overleden. Het is al de derde keer dat hij dit gedrag vertoont. (Filmpje: James Anderson e.a.)

Een moeder jaagt vliegen weg bij het lichaam van het kind, dat twee dagen eerder overleed. De moeder zou haar kind in totaal negentien dagen bij zich blijven dragen. In die periode mummificeerde het kind. (Filmpje: Dora Biro e.a.)

Een jonge chimpansee, Fokaye, speelt met het gemummificeerde lichaam van een overleden kind uit de groep. De moeder van Fokaye lijkt aversie te vertonen ten aanzien van het aanraken van het lichaam. De moeder van het overleden kind zou het uiteindelijk 68 dagen bij zich dragen. (Filmpje: Dora Biro e.a.)

Bouwe van Straten

Dora Biro e.a., "Chimpanzee mothers at Bossou, Guinea carry the mummified remains of their dead infants", in: Current Biology, 27 april 2010.
James Anderson e.a., "Pan thanatology", in: Current Biology, 27 april 2010.