Het is de grootste migratie van het insectenrijk: elk jaar vliegt er een grote kolonie feloranje Monarchvlinders richting Mexico. Zo’n trek maken ze maar één keer in hun leven, het jaar erop zijn ze dood. Hun kroost kunnen ze de weg niet meer wijzen. 

Wie wijst de Monarchvlinder dan de weg? Dat is de zon. Hoewel die ook erg onbetrouwbaar is want hij gaat gewoon weer onder. Toch is dat geen probleem voor de vlinders. Eerder onderzoek toonde aan dat ze een ingebouwd gevoel voor dag en nacht hebben, een circadiaan ritme. Op basis hiervan berekenen ze tijdens de reis continu welke koers ze moeten houden. Omdat mensen ook zo’n interne klok hebben, is de Monarchvlinder een gewild studie-object. 

Onderzoekers in Massachusetts tonen in Science aan waar zich dit zonnekompas bevindt, namelijk in de hoofdsprieten en niet in de hersenen zoals eerder werd gedacht.

Om dit aan te tonen verwijderden ze de sprieten, of ze verfden ze zwart. Vervolgens mochten de vlinders rondfladderen in een vluchtsimulator: ze werden in een cilinder geplaatst en buiten die cilinder varieerden de onderzoekers het licht, waarmee ze de zon nabootsten. Zo konden ze zien welke kant de vlinders opvlogen, al konden ze niet echt ver vliegen want ze zaten vast aan een stokje. 

Alle vliegbewegingen werden gevolgd, en wat bleek, de sprietloze vlinders vlogen alle kanten op, niet consequent naar het zuidwesten. Zonder sprieten dus ook geen GPS voor de vlinders.

Overigens heeft de Monarchvlinder zijn eerste plek lange-afstand-vliegen in juli dit jaar moeten afstaan aan de libel.

Susanne Linssen