Nog niet zo lang geleden werd aangenomen dat het volwassen brein geen nieuwe zenuwcellen kan aanmaken, maar dat er wel steeds cellen afsterven. Mensen zouden daardoor in de loop van hun leven steeds minder hersencellen krijgen, wat één van de redenen zou zijn dat het geheugen in de loop van het leven steeds slechter wordt.

Inmiddels is bekend dat er tot op hoge leeftijd nieuwe hersencellen kunnen ontstaan, en dat die ook allerlei nieuwe verbindingen kunnen aangaan met andere hersencellen. Om de aanmaak van nieuwe cellen en verbindingen te stimuleren zijn de afgelopen jaren allerlei vormen van hersengymnastiek populair geworden.

Het einde van de krimp?
Een ander ‘feit’ over de hersenen betreft hun omvang. Uit allerlei studies komt naar voren dat de grijze masse in de loop van een mensenleven een flink stuk kleiner wordt. Maar nieuw onderzoek aan de universiteit van Maastricht trekt die resultaten in twijfel.

Waarschijnlijk is in die eerdere onderzoeken een gekleurd beeld ontstaan omdat er proefpersonen aan deelnamen die een ziekte onder de leden hadden, maar daar de symptomen nog niet van vertoonden. Niet ouderdom, maar die ziekte leidt tot een afname van het hersenvolume. Dat concludeert promovenda Saartje Burgmans in Neuropsychology op grond van de Maastricht Aging Study.

In dat onderzoek is een groep oudere mensen – bij aanvang van de studie was de gemiddelde leeftijd ruim 69 jaar - voor een periode van twaalf jaar gevolgd.  Bijna de helft van de deelnemers scoorde in de loop van de studie meer dan 30% slechter op zaken als het onthouden van woorden, het verwerken van informatie en het vormen van goed lopende zinnen. Bij deze groep nam het volume van de grijze massa ook inderdaad duidelijk af.

Maar bij de andere helft was het beeld heel anders. Alle zeven gemeten hersengebieden namen in de loop van de twaalf jaar niet tot nauwelijks af in omvang. Het krimpende brein is dus waarschijnlijk geen ouderdomsverschijnsel, maar een symptoom van een (ouderdoms)ziekte als dementie.

Burgmans en consorten houden nog wel een slag om de arm. De proefpersonen zijn namelijk maar eenmaal gemeten op hersenomvang. Het wachten is nu dus op studies met meerdere meetpunten. Als die tot dezelfde conclusie komen, zal ons idee over het verouderende brein waarschijnlijk een stuk positiever worden, verwacht Burgmans.

Bouwe van Straten

Saartje Burgmans e.a. ‘The prevalence of cortical gray matter atrophy may be overestimated in the healthy aging brain’, in Neuropsychology, 8 september 2009.