Vrijwel niemand wrijft zich in de handen bij de huidige wereldwijde economische crisis. Ten onrechte, want zonder het te weten zijn we bezig onze levensverwachting op te schroeven en de kans op overlijden te verminderen. Tenminste, die conclusie zou je kunnen trekken uit nieuw onderzoek gepubliceerd in PNAS.

Tijdens de Grote Depressie – de grootste economische crisis van de twintigste eeuw – ging het juist beter met de gezondheid van de Amerikanen, blijkt uit dit onderzoek. Daabij keken de onderzoekers naar de periode 1930 - 1933, de jaren waarin de Amerikaanse economie kromp. De levensverwachting steeg in die periode met meerdere jaren, de sterfte nam af. De enige uitzondering vormde de lichte stijging van het aantal zelfmoorden, maar die namen slechts een fractie van het totaal aantal sterfgeval voor hun rekening.

De levensverwachting - voor de liefhebber: het aantal jaren dat je nog te leven hebt, als je ervan uitgaat dat de sterfterisico's in de toekomst hetzelfde blijven als in het heden - steeg tussen 1930 en 1933 het sterkst bij niet-blanken: zeven jaar voor vrouwen en ruim vijf jaar voor mannen. Blanken moesten het doen met een winst van ongeveer drie jaar. De crisis lijkt dus qua gezondheid zelfs een sociaal gezicht te hebben gehad.

Vertraagd effect?
Maar is wel naar de juiste periode gekeken? Is het niet mogelijk dat de negatieve effecten van de crisis pas een aantal jaren later doorwerken in de gezondheid van mensen? Helemaal uitsluiten kunnen de onderzoekers dat niet, maar het lijkt er niet op. Je zou dan namelijk een aantal jaren later een piek verwachten in sterftecijfers en ziektegevallen, en een dip in levensverwachting, en daarvan is niet of nauwelijks sprake.

Bovendien was uit eerder onderzoek ook al gebleken dat een recessie de sterftecijfers drukt. Het was alleen nog niet bekend of dit effect ook stand zou houden in een echte economische crisis. Daar lijkt het dus wel op. Hoe is dat mogelijk?

Crisis maakt sociaal
De onderzoekers houden een slag om de arm, maar doen wel een flink aantal suggesties. Een greep: tijdens perioden van economische groei drinken en roken mensen meer, slapen ze minder en hebben ze meer last van stress door de hoge werkdruk. De economische activiteit leidt bovendien tot meer industriële en verkeersongevallen en luchtvervuiling.

Ook neemt de sociale verbondenheid tijdens een crisis waarschijnlijk toe. Zonder werk en inkomen val je terug op familie en vrienden, en sociale verbondenheid is goed voor de gezondheid. Het archief van Noorderlicht levert nog een mogelijke oorzaak op: honger. Het is afgelopen jaren steeds duidelijker geworden dat een kleinere voedselinname goed is voor de gezondheid en levensverwachting. Kortom: mogelijke oorzaken genoeg.

Of de Grote Depressie ook buiten de Verenigde Staten goed was voor lijf en leden, dat is niet onderzocht. Ook is niet bekend of het effect zich bij andere crises voordoet. Maar uitgesloten is het zeker niet. Dus mocht je werkloos thuiszitten door de crisis, dan zou dat wel eens een zegen kunnen zijn voor je gezondheid.

Bouwe van Straten

José Tapia Granados en Ana Diez Roux, ‘Life and death during the Great Depression’, in Proceedings of National Academy of Sciences’, 28 september 2009.