Geen ziekte waar wellicht zoveel onduidelijkheid over bestaat als het chronisch vermoeidheid syndroom, ook bekend als CVS. Neem alleen al het áántal chronisch vermoeide mensen. De getallen lopen - alleen al in hier besproken twee publicaties - uiteen van zes tot maar liefst zeventien miljoen mensen wereldwijd.

De klachten dan? Die variëren van jarenlang moe zijn tot hoofdpijn, spierpijn, duizeligheid, concentratie- en geheugenverlies. CVS wordt pas vastgesteld, nadat alle andere mogelijke ziekten zijn weggestreept. En de oorzaak? Daarover tasten onderzoekers nog volledig in het duister.

Gevolg is dat chronisch vermoeiden vaak op weinig begrip uit hun omgeving kunnen rekenen: "Ja hallo, ik ben ook wel eens moe." En: "Je moet je niet zo aanstellen." Zo raken patiënten ‘vrienden’ kwijt. Aan een arbeidsongeschiktheidsverklaring komen is al helemaal een crime.

Virus in bloed
Opvallend nieuws over de vermoeidheidsziekte is deze week te lezen in het toonaangevende vakblad Science. Daarin melden Vincent Lombardi van het Whittemore Peterson Institute (VS) en collega's dat maar liefst tweederde van de CVS-ers het virus XMRV in hun bloed hebben.

Aanvankelijk trok XMRV Lombardi’s aandacht, omdat onlangs bleek dat een kwart van alle patiënten met prostaatkanker dit virus in hun kankercellen hebben. En bekend is dat zowel deze kankerpatiënten als mensen met CVS het anti-virusstofje RNase L in hun bloed hebben.

Lombardi onderzocht bloed van 101 CVS-patiënten dat in een vriezer opgeslagen lag. Tweederde van die groep bleek dus besmet met het virus. Terwijl slechts 4 procent van de 218 gezonde proefpersonen besmet was. Het virus bleek ook nog eens behoorlijk besmettelijk en een heftige afweerreactie op te roepen. Bingo? Is het virus de oorzaak van alle moeheid?

Double check
Internist en CVS-onderzoeker Jos van der Meer van het UMC St Radboud noemt het onderzoek verrassend. Hij heeft de publicatie direct doorgestuurd naar zijn afdeling virologie. Mogelijk willen ze in Nijmegen de proeven van Lombardi herhalen om te kijken of ze dezelfde resultaten kunnen behalen. De Nijmegenaar heeft jaren gezocht naar een virologische verklaring voor de ziekte, maar dat op een laag pitje gezet, omdat er niets uitrolde.

Van der Meer is ook verbaasd: "Van een blad als Science mag je verwachten dat ze ook een tweede onderzoek publiceren dat de resultaten van Lombardi bevestigt. We hebben in het verleden namelijk nogal wat zogenaamde CVS-boosdoeners voorbij zien komen: van een enterovirus tot de bacterie Mycoplasma fermentans. Al die verdenkingen hebben andere onderzoekers - onder meer wij in Nijmegen - steeds onderuit gehaald. Ik ben bang dat dat nu weer zou kunnen gebeuren."

Niet waterdicht
Want hoewel het werk van Lombardi keurig is uitgevoerd, is het onderzoek waarschijnlijk niet waterdicht. Zo is het bijvoorbeeld opvallend dat het DNA van de XMRV-virussen voor 99 procent op elkaar lijkt. Omdat je meer genetische variatie mag verwachten, zou het dus goed kunnen dat alle bloedmonsters per ongeluk met één en hetzelfde XMRV-virusje besmet zijn. En de Amerikaan baseert zijn werk ook op omstreden onderzoek, naar bijvoorbeeld het eiwit RNase L.

Waarom publiceert Science zo'n artikel dan toch? "Omdat het onderwerp hot is", aldus Van der Meer. "We weten nog zo weinig over CVS. Een verklaring voor de ziekte vinden, dat wil iedereen wel op zijn naam hebben."

Voor een ‘Eureka’ lijkt het dus nog wat vroeg. Het is nog niet duidelijke of XMRV daadwerkelijk de veroorzaker van CVS is. Bovendien is het eerst afwachten of de proeven van Lombardi met succes herhaald kunnen worden, want wetenschap gaat niet over één nacht ijs.

Frederique Melman

Vincent Lombardi, "Detection of an Infectious Retrovirus, XMRV, in Blood Cells of Patients with Chronic Fatigue Syndrome", Report in Science, 8 oktober 2009.

John Coffin en Jonathan Stoye, "One New Virus—How Many Old Diseases?", Perspective in Science, 8 oktober 2009.

Naschrift van de redactie: in 2011 is gebleken dat het inderdaad om een besmetting ging. XMRV is dus niet de veroorzaker van het chronisch vermoeidheidssyndroom. Lees er hier meer over: Vermoeidheidsvirus ontmaskerd