Delen van de e-mailcorrespondentie van de invloedrijke Climate Research Unit van de universiteit van East Anglia liggen sinds vorige week op straat. Dat leidde direct tot grote opwinding onder mensen die al jaren roepen dat de klimaatwetenschappers deel uitmaken van een wereldwijd complot om burgers geld uit de zak te kloppen.

Dit zou het definitieve bewijs zijn dat de onderzoekers met cijfers rommelen, onwelgevallige wetenschappelijke studies onder tafel vegen en klimaatgegevens achterhouden. Onbetrouwbare schurken dus, die klimaatjongens? Met de feiten heeft dit beeld weinig van doen, waarover zo meteen meer, maar het blijkt een effectieve campagne.

Sommige journalisten met weinig kennis van de feiten - of minachting daarvoor - gaan volledig mee in de verontwaardiging. Een voorbeeld is te vinden in De Telegraaf. Geenstijl.nl blaast uiteraard ook een partijtje mee en doet er daarna nog een schepje bovenop met een eenvoudig te weerleggen onzinverhaal over een Nieuw-Zeelandse temperatuurgrafiek. Getuige de reacties beseft de grote meerderheid van het publiek niet dat deze verhalen vol feitelijke onjuistheden staan. 

Gebrek aan kennis
Andere journalisten lijken de plank mis te slaan door gebrek aan kennis over de onderwerpen die in de gestolen mails besproken worden. Bijvoorbeeld Stephen ‘Freakonomics’ Dubner, in een opiniestuk in The New York Times dat vanmorgen ook in de Volkskrant stond. Hij meent dat de mails ‘een wel erg lelijke kant van de klimaatwetenschap’ laten zien.

Zelfs George Monbiot, columnist in the Guardian en fervent strijder tegen mensen die feiten over het klimaat verdraaien, trekt voorbarige conclusies. “De gehackte e-mails zijn een zware slag, maar de wetenschap over global warming is bestand tegen veel meer dan dat”, schrijft hij weliswaar, maar hij meent ook dat “sommige mails lijken te wijzen op pogingen om de publicatie van werk door klimaatsceptici tegen te houden of om het uit een rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change te houden.”

Wie de gewraakte passages leest – heb je de tijd, volg dan eerst even de links in bovenstaand citaat - krijgt inderdaad de indruk dat er gesjoemeld wordt. Maar is die eerste indruk wel terecht? Waar het gaat over het tegenhouden van publicaties, slaat dit op artikelen die volgens de klimaatwetenschappers die de mails schreven, in de gebruikelijke ‘peer review’ (beoordeling door vakgenoten), hadden moeten sneuvelen. Daar hadden ze goede argumenten voor, die ze nadien ook in de wetenschappelijke literatuur hebben gegeven. 

Niet langer onpartijdig
Uit de mails blijkt, dat de klimaatwetenschappers de redactie van vakblad Geophysical Research Letters (GRL) niet langer als onpartijdig zag, en daarom wilden dat hun collega’s niet meer in het tijdschrift zouden publiceren. Michael Mann schrijft in januari 2005: “They have published far too many deeply flawed contrarian papers in the past year or so. There is no possible excuse for them publishing all 3 Douglass papers and the Soon et al paper. These were all pure crap.” 

Aan die harde woorden ging iets vooraf. Klimaatwetenschappers sloegen hun critici altijd om de oren met het feit dat zij geen onderzoeksresultaten in serieuze wetenschappelijke tijdschriften konden laten zien, maar daar kwam een eind aan. Niet alleen omdat de ‘sceptici’ eigen tijdschriften als ‘Energy and Environment’  oprichtten, waarin ze naar hartelust artikelen konden publiceren die elders de toets der kritiek niet zouden doorstaan. Maar ook doordat ze binnen wisten te komen in de redactie van het echte wetenschappelijke tijdschrift waarover Michael Mann het had.

*Correctie: dit moet zijn: waardoor ze binnen wisten te komen in de redactie van het echte wetenschappelijke tijdschrift Climate Research. In een mail schreef Mann ook: "It's one thing to lose "Climate Research". We can't afford to lose GRL." en: "Apparently, the contrarians now have an "in" with GRL. This guy Saiers has a prior connection w/ the University of Virginia Dept. of Environmental Sciences that causes me some unease. I think we now know how the various Douglass et al papers w/ Michaels and Singer, the Soon et al paper, and now this one have gotten published in GRL*

In januari 2003 publiceerde dat * Climate Research dus * een artikel van Soon & Baliunas (met aan het eind interessante vermeldingen over de financiering van het onderzoek!), waarin de auteurs schrijven dat “de 20e eeuw waarschijnlijk niet de warmste eeuw van het laatste millennium was, noch een unieke klimaatperiode”. Afgezien van het feit dat deze stelling helemaal voorbijgaat aan opwarming binnen de 20e eeuw, toch niet onbelangrijk, hebben de auteurs aanwijsbare, ernstige fouten gemaakt in het interpreteren van gegevens. Een overzicht staat hier.

Vijf van de tien redactieleden van GRL * Correctie: Climate Research *  namen vervolgens ontslag uit onvrede over de kwaliteitscontrole van het tijdschrift. Zelfverklaard ‘klimaatscepticus’ Chris de Freitas, het redactielid dat het artikel had laten plaatsen, bleef, en de regel dat artikelen geplaatst konden worden nadat ze door slechts één van de redactieleden goedgekeurd waren, ook. Dus was het raar dat Michael Mann in een mail aan collega’s pleitte tegen GRL? * Dit moet zijn: CR * Overigens zit De Freitas nu niet meer in de redactie van het vakblad.

* Correctie: hij zat bij CR, maar is daar nu weg.  Wat wel belangrijk is om te weten: De publicatie in GRL naar aanleiding waarvan Mann zich in 2005 zo opwond, deze, bevatte terechte kritiek op zijn statistische methoden. Dus hij maakt hier geen goede beurt. En dat geldt ook voor Phil Jones, die het onder meer over dat artikel had toen hij schreef: "I can't see either of these papers being in the next IPCC report. Kevin and I will keep them out somehow - even if we have to redefine what the peer-review literature is !" *

Een trucje?
Goed, volgende punt. Veel van de ophef gaat over de volgende passage in een mail van CRU-directeur Phil Jones: “I've just completed Mike's Nature trick of adding in the real temps to each series for the last 20 years (ie from 1981 onwards) amd from 1961 for Keith's to hide the decline.” Klinkt alarmerend. Een trucje om een daling te verdoezelen? Maar nee. Het blijkt te gaan om een volkomen gerechtvaardigde statistische bewerking om de gegevens van indirecte en directe temperatuurgegevens in één grafiek te krijgen. Jones vertelt in een interview met The Guardian wat hij bedoelde. En een uitgebreidere uitleg is hier te vinden.

Wat zijn verder nog stenen des aanstoots? Een verzuchting van Kevin Trenberth in oktober van dit jaar: “The fact is that we can't account for the lack of warming at the moment and it is a travesty that we can't. The CERES data published in the August BAMS 09 supplement on 2008 shows there should be even more warming: but the data are surely wrong. Our observing system is inadequate.”

Hij heeft het hier over de gegevens van het Clouds and the Earth's Radiant Energy System van NASA. Als de recente gegevens inderdaad niet kloppen, zal dat waarschijnlijk wel aangetoond worden, want dit is maar één van de vele methoden die gebruikt worden om de temperaturen op aarde te meten. En let op: hij heeft het over "the lack of warming at the moment". Hij heeft het niet over de afgelopen tien jaar, waarvan 'sceptici' ten onrechte beweren dat de opwarming is gestopt.

Klimaatverandering gewenst
Dit dan: “IPCC, me and whoever will get accused of being political, whatever we do. As you know, I'm not political. If anything, I would like to see the climate change happen, so the science could be proved right, regardless of the consequences. This isn't being political, it is being selfish.” Aldus Phil Jones in 2005 aan John Christy, een collega die doorgaans onder de ‘sceptici’ geschaard wordt. Fraai is anders, maar een doodzonde kun je zo’n verzuchting moeilijk noemen. Overigens werd 2005 het warmste jaar ooit gemeten.

Excuses voor de lengte van dit artikel, maar er zijn nog meer verwijten die een beschouwing verdienen. De klimaatwetenschappers zouden gegevens achterhouden en zelfs willen vernietigen. Phil Jones schrijft in 2005 aan Michael Mann: “The two MMs (Steve McIntyre en Ross McKitrick – EV) have been after the CRU station data for years. If they ever hear there is a Freedom of Information Act now in the UK, I think I'll delete the file rather than send to anyone.” Dit is wel een potentieel ernstige uitlating, al is het natuurlijk nog geen feit dat Jones inderdaad gegevens heeft doen verdwijnen.

En er is nog iets: de gegevens waarover het gaat, komen van nationale meteorologische instituten als het KNMI. Die gegevens zijn geld waard. Klimaatonderzoekers mogen ze wel gebruiken, maar niet zelf vrijgeven, hebben ze met sommige van die instituten afgesproken. Raar, want in de wetenschap moet je zo transparant mogelijk zijn. In ieder geval zouden de ‘sceptici’ hun kritiek wat dit betreft in de eerste plaats moeten richten op de koepelorganisatie van meteorologische instituten, niet op de klimaatwetenschappers.

Rapport met feiten
Tot slot: harde feiten. Klimaatwetenschappers, waaronder degenen die hun privécorrespondentie nu overal op internet kunnen teruglezen, brachten deze week een rapport uit waarin ze de nieuwste kennis over het klimaat op een rij hebben gezet. Uiteraard óók bedoeld om de gesprekken in Kopenhagen te beïnvloeden. Maar dit is allemaal afkomstig uit peer-reviewed wetenschappelijke tijdschriften. Het is weinig opwekkende lectuur.

Een greep uit de belangrijkste bevindingen: De uitstoot van CO2 uit fossiele brandstoffen is sinds 1990 met 40 procent gestegen. De gemeten wereldtemperaturen van de afgelopen 25 jaar laten een opwarming met gemiddeld 0,19 graden per tien jaar zien – ook in de afgelopen tien jaar. Elk jaar sinds 2001 staat in de top tien van warmste jaren ooit en 2009 komt er ook in.

Extreme weersomstandigheden komen sinds 1990 vaker voor en worden voor de toekomst ook meer verwacht. De bijdrage van smeltend ijs aan de zeespiegelstijging is opgelopen van 0,8 millimeter per jaar in de jaren negentig naar 1,2 millimeter per jaar nu. De verwachting is dat dit tempo verder oploopt. De totale zeespiegelstijging was in de periode van 1993 tot nu gemiddeld 3,4 millimeter per jaar, terwijl de verwachting van het IPCC 1,9 millimeter was. De gemiddelde temperatuur op aarde in het jaar 2100 zal volgens klimaatmodellen tussen de 2 en 7 graden hoger liggen dan voor de Industriële Revolutie. Hoe veel het wordt, is vooral afhankelijk van de toekomstige uitstoot van broeikasgassen.

Heel wat schokkender dan de uitgelekte e-mails, als je het mij vraagt. Maar niet noodzakelijkerwijs effectiever in het beïnvloeden van de publieke opinie.

* Update 29 nov: Nu is er een nieuw 'schandaal': originele klimaatgegevens van CRU blijken in de jaren tachtig weggegooid te zijn. Maar de échte originelen zijn dat waarschijnlijk niet, want de oorspronkelijke gegevens komen van meteorologische instituten.*

Elmar Veerman