Rijk versierde juwelen, prachtig beschilderde potten, vorstelijke huizen. Met enige regelmaat vinden archeologen overblijfselen van de eeuwenoude Maya-cultuur uit Midden-Amerika. Maar het gaat dan vaak om spullen die door koningen gebruikt werden, of in ieder geval door de hofhouding. Er is nu eenmaal meer van dat spul. Want waarom zouden die oude Maya's potten bakken met daarop het hoofd van de lokale groenteboer? De koning is toch veel belangrijker?

Maar archeologen zijn juist blij met voorwerpen of afbeelding van het klootjesvolk. Want die vondsten helpen ze een voorstelling te maken van de Maya-samenleving. De Mexicanen Ramón Carrasco Vargasa en Verónica Vázquez López en de Amerikaan Simon Martin moeten dan ook heel blij geweest zijn toen ze een Maya-gebouw ontdekten met tientallen schilderingen van gewone Maya-indianen (PNAS, 9 november).

Zoeken tussen stenen
De strips zijn gevonden op muren in een gebouw in de eeuwenoude Maya-stad Calakmul, in wat nu het Mexicaanse schiereiland Yucatan is. Vroeger was dit het centrum van het Maya-imperium. De stad, ter grootte van Haarlem, was al in 1931 ontdekt. Maar het drietal zelf zette er pas in 2004 een schep in de grond.

De archeologen groeven als eerste bij Chiik Nahb, een huizencomplex aan de rand van de stad met 68 in elkaar gestorte gebouwen. Eerst maar eens aan de slag met de hoogste stapel, een ineen gedonderde piramide. Bouwjaar: tussen 420 en 1020 na Christus

Papegaai op stokje
Ze verwijderden het ergste puin van de berg en groeven zich een weg naar binnen. Bij nadere inspectie bleek dat deze Maya’s nogal van restylen hielden. De piramide was in de loop der jaren maar liefst zeven keer herbouwd, het nieuwe pand steeds over het oude heen. Piramide nummer drie bleek magnifiek versierd te zijn met maar liefst 46 strips.

In de kleuren blauw, groen, geel, rood en bruin schilderden de Maya’s groepjes mannen en vrouwen en hier en daar een kind of oma. Sommigen figuren dragen simpele lendendoeken, anderen zijn gewikkeld in prachtige met verf of borduursels versierde lappen. Ook dragen de poppetjes verschillende hoofddeksels, zoals sombrero-achtige hoeden en modieuze wikkeldoeken voor het haar.

De stripfiguren hebben het maar druk: maaltijden bereiden, maaltijd achterover slaan, zware potten sjouwen. Weer een ander is in de weer met een rode papegaai op een stokje. Zijn huisdier?

Geen Willy
Hiërogliefen bij de tekeningen geven meer informatie over wat er te zien is. Zo staat "AJ wa-WAAJ-ji" (spreek uit: aj waaj) voor "maisgraanmannetje" en "AJ-a tz'a-mi" (spreek uit: aj atzaam) voor "zoutmannetje".

Carrasco Vargas en Martin ontdekten ook dat onder de laag met stripfiguren een tweede laag tekeningen verstopt zat. Met een speciale microscoop zagen ze dat niet alle poppetjes op die onderste laag even goed gelukt waren. De verhoudingen van een aantal figuurtjes bleken nogal zoek. Tja, niet in elke Maya schuilt een Willy Vandersteen.

Frederique Melman

Ramón Carrasco Vargasa, Verónica Vázquez López and Simon Martinc, "Daily life of the ancient Maya recorded on murals at Calakmul, Mexico", PNAS, 9 november 2009.