Je staat met de buurman bij de voordeur te kletsen. "Poeh", klaagt deze. "De haren van mijn .... worden zo lang." Wat zei hij nou? 'Paard' of 'baard'?

Als je iets dichter op je buurman had gestaan, had je misschien kunnen voelen wat hij zei. Want uit onderzoek van de taalkundigen Bryan Gick en Donald Derrick blijkt dat we niet alleen horen met de oren of met de ogen (liplezen), maar ook met de huid.

Met en zonder lucht
De mannen van de universiteit van British Columbia in Vancouver (C) lieten eerst een mannelijk proefpersoon series van de klanken 'pa', 'ta', 'ba' en 'da' op een bandje inspreken. De klanken 'pa' en 'ta' zijn 'luchtklanken' waar bij de uitspraak een luchtstroompje vrijkomt. Bij de 'mondklanken' 'ba' en 'da' is dat niet het geval.

Vervolgens lieten de taalkundigen geblinddoekte mannelijk en vrouwelijke proefpersonen in een geluidsdicht hok plaatsnemen. Die kregen een koptelefoon op waardoor de klankenseries werden afgespeeld. Op hetzelfde moment blies een apparaat stroompjes lucht langs hun huid. Dat apparaat was zo gebouwd dat het de luchtwervelingen die geproduceerd worden bij 'pa' en 'ta' exact kan nabootsen.

De proefpersonen voelden luchtstroompjes in hun nek en op de rug van hun hand, tussen duim en wijsvinger. Deze lapjes huid bevatten veel drukzintuigen en kunnen dus goed luchtwervelingen waarnemen.

Gick en Derrick ontdekten dat de proefpersonen zeiden een 'luchtklank' te horen terwijl ze eigenlijk een 'mondklank' hoorden en een pufje lucht in nek of hand voelden. De mannen en vrouwen hoorden bijvoorbeeld een 'ba' in hun koptelefoon, maar zeiden een 'pa' te horen, omdat hun huid een 'pa' voelde.

Brein foppen
Blijkbaar verwerkt het brein geluiden op verschillende manieren en combineert het horen, zien en voelen, concluderen de Canadezen. Deze ontdekking haakt mooi in op recent onderzoek van Takayuki Ito van Haskins Laboratories in het vakblad Proceedings of the National Academy of Sciences.

Ito vond dat we ook kunnen horen door de huid van het gezicht te vervormen. Bij de woorden 'head' of 'hat' worden er andere spieren in het gezicht aangespannen. Hoort een proefpersoon het woord 'head', maar trek je op zo'n manier aan zijn gezicht dat het in de 'hat'-stand staat, dan denkt de proefpersoon merkwaardig genoeg ook 'hat' te horen.

Frederique Melman

Bryan Gick & Donald Derrick, "Aero-tactile integration in speech perception", Nature, 26 november 2009.

Takayuki Ito, "Somatosensory function in speech perception", Proc. Natl Acad. Sci. USA, januari 2009.