In het wetenschapsmuseum Cosmo Caixa in Barcelona staat een opgezette dwerggeit waaraan je op het eerste gezicht weinig bijzonders ziet. Tot je het beest recht in het gezicht staart. Er klopt iets niet, het lijkt wel een leeuw, denk je. Wat is er aan de hand? Het blijkt geen opgezette geit, maar een reconstructie van een uitgestorven dier te zijn.

Myotragus balearicus en zijn voorouders leefden ruim vijf miljoen jaar lang ongestoord op het eiland Mallorca, tot de mens deze soort zo’n drieduizend jaar geleden uitroeide. Vijanden had dit klein uitgevallen familielid van de geiten en schapen al die tijd niet gekend, afgezien van roofvogels. Dus alles in de gaten houden met ogen aan weerszijden van z’n kop, zoals alle andere geiten die hebben, was niet per se nodig.

Met ogen die allebei naar voren kijken kun je beter diepte zien. Handig als je voortdurend van rots naar rots moet springen. Daarom ontwikkelde dit hoefdier zijn vreemde aangezicht.

En dat is niet het enige rare aan dit beest, blijkt nu. Meike Köhler en Salvador Moyà-Solà van de Autonome Universiteit van Barcelona hebben 57 botten van verschillende levensstadia doorgezaagd en concluderen in Proceedings of the National Academy of Sciences dat die qua structuur meer lijken op krokodillenbeenderen dan op geitenbotten.

Groeiringen
Het verschil zit ‘m in laagjes die veel op groeiringen van een boom lijken. Die ontstaan door variaties in de groeisnelheid. Bij Myotragus zijn ze heel duidelijk en regelmatig. Ze geven aan dat deze hoefdieren jaarlijks een tijdje helemaal met groeien stopten, en dat is uniek voor een zoogdier.

Bij een tam schaap zijn geen groeiringen te zien, want dat groeit in één ruk door en is binnen acht maanden uitgegroeid en geslachtsrijp. Wilde verwanten doen er meestal een paar jaar over, maar ze onderbreken hun groei niet. Myotragus wel. De geitachtige groeide bovendien zo langzaam dat het minimaal twaalf jaar duurde om volwassen te worden.

Ook dat was een aanpassing aan het eilandleven, maar dan aan de harde kanten van zo’n bestaan. Er viel weinig te halen op Mallorca, en zonder roofdieren was het aantal grazers altijd zo groot als de hoeveelheid voedsel toeliet. De hongerdood lag dus voortdurend op de loer. Dan is het wel zo handig als je je groei af en toe kunt stopzetten, zodat je al je energie kunt besteden aan overleven.

Extreem zuinig
Er zijn meer aanwijzingen dat natuurlijke selectie het bijzondere hoefdier helemaal had aangepast aan een extreem zuinige leefstijl. Het ademhalingssysteem was mager ontwikkeld, het had opvallend kleine hersenen en het lijkt erop dat het dier zijn lichaamstemperatuur kon verlagen om energie te sparen. Ook werden de jonkies erg klein en hulpeloos geboren.

Köhler en Moyà-Solà zijn benieuwd of dit soort aanpassingen ook gevonden zullen worden bij andere eilandsoorten, zoals olifantjes, mini-nijlpaarden en dwerghertjes. Die zijn allemaal snel uitgestorven zodra er mensen op hun eiland terechtkwamen. Geen wonder, merken de onderzoekers op, want juist de aanpassingen aan de voedselschaarste maakten Myotragus tot een makkelijke prooi.

Elmar Veerman

Meike Köhler en Salvador Moyà-Solà: ‘Physiological and life history strategies of a fossil large mammal in a resource-limited environment’, PNAS Early Edition, November 2009