“De enige viervoeter die hier van nature leeft is een wolfachtige vos, die in groten getale te vinden is op zowel oost- als west-Falkland. Ik twijfel er niet aan dat dit een aparte soort is, die alleen op deze eilanden voorkomt”, schreef Charles Darwin in De reis van de Beagle. Daar had hij gelijk in. De Falklandwolf – want zo noemen we hem tegenwoordig - kwam alleen op de gelijknamige eilanden voor, en nergens anders.

“De heer Lowe, een intelligent man die deze eilanden al lang kent, verzekerde me dat alle vossen van het westelijke eiland kleiner en roder van kleur waren dan die van het oostelijke.” Dat zette Darwin aan het denken. Hoe was de soort hier terechtgekomen, 480 kilometer uit de kust? En wat betekende dat verschil tussen de twee eilanden?

Een groep biologen uit Los Angeles heeft nu, 175 jaar na Darwin’s verbazing, de antwoorden gevonden. Dat was niet gemakkelijk. Want zoals Darwin al zag aankomen, is de Falklandwolf nu uitgestorven. De dieren hadden een waardevolle vacht en waren heel tam. Je kon ze eenvoudig doden als je in je ene hand een stuk vlees hield, en in je andere hand een mes.

Als de dodo
“Binnen slechts enkele jaren nadat deze eilanden vast bewoond zullen worden, kan het bijna niet anders dan dat deze vos in dezelfde categorie zal vallen als de dodo: die van de dieren die van de aardbodem zijn verdwenen”, schreef Darwin met spijt. In 1876 was het zo ver. Maar anders dan bij de dodo staan in musea nog wel opgezette exemplaren. Bioloog Graham Slater en zijn collega’s onderzochten DNA dat ze uit vijf van die wolvenhuiden hebben geïsoleerd, waaronder een die Darwin zelf had verzameld.

De onderzoekers vergeleken dat DNA onderling en keken ook naar de verschillen met andere wolven en vossen. In Current Biology beschrijven ze wat dat opleverde. Eén van de belangrijkste conclusies is dat de Falklandwolf geen naaste verwanten had. De Zuid-Amerikaanse manenwolf is wel familie, maar staat niet bepaald dichtbij. Het moet al tussen de 4,2 en 8,9 miljoen jaar geleden zijn dat de twee soorten uit elkaar begonnen te groeien – vergelijkbaar met de splitsing tussen mens en chimpansee.

Landbrug
In die tijd zaten Noord- en Zuid-Amerika nog niet aan elkaar vast. In heel Zuid-Amerika kwamen tot de landbrug, zo’n drie miljoen jaar geleden, geen wolven en vossen voor. Dus de voorouder van de Falklandwolf moet al in Noord-Amerika afgesplitst zijn. Of Falklandwolf? Misschien is wolven een beter woord, want uit de DNA-vergelijking blijkt dat de laatste gemeenschappelijke voorouder van de vijf onderzochte exemplaren minimaal 70 duizend en maximaal 640 duizend jaar geleden leefde.

Die moeten dus wel van de twee verschillende eilanden afkomstig zijn. En met zo veel genetisch verschil zijn het op z’n minst ondersoorten te noemen. Dat grote genetische verschil betekent ook dat de roofdieren al minstens 70 duizend jaar op de Falklands hun kostje van pinguïns, ganzen en zeeleeuwen bij elkaar hebben gescharreld. De mens dook pas zo’n 14 duizend jaar geleden in Amerika op.

Het daarom uitgesloten dat mensen de Falklandwolf hebben overgevaren. De voorouders van de twee (onder)soorten zullen de oversteek hebben gemaakt als passagiers op drijvend materiaal of via een ijsbrug, schrijven de onderzoekers. Een ijsbrug lijkt het meest waarschijnlijk, want als het mogelijk was om al drijvend de Falklands te bereiken, dan zouden kleinere dieren daar vast ook in geslaagd zijn.

Elmar Veerman

Graham J. Slater e.a.: ‘Evolutionary history of the Falklands wolf’, Current Biology, 3 november 2009