Kraamkamer van de beschaving
Bitten, botten en melk
- Zoom
- In Noord-Kazachstan worden de paarden nog steeds gemolken. (foto: Alan K. Outram)
Paarden hebben een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van de menselijke beschaving. Onderzoekers hebben nu de resten onderzocht van paarden van meer dan vijfduizend jaar oud. Daaruit blijkt dat de Botai, die in het huidige Kazachstan leefde, als een van de eerste volkeren ter wereld paarden temden.
Europese naties zijn eeuwenlang zeer dominant geweest in de wereld. Jared Diamond heeft in zijn boek Guns, germs and steel laten zien dat ze dat hadden te danken aan superieure technologie (guns), ziektekiemen waarmee ze de lokale bevolking lam legden (germs) en hun organisatie, die nationalisme en een machtige militaire industrie ondersteunden (steel).
Dat alles kon tot ontwikkeling komen omdat ze in een uitstekende omgeving woonden om gewassen te verbouwen, zodat landbouw al vroeg op gang kwam. Ook veeteelt was er al vroeg, omdat in Europa en Eurazië dieren leefden die uitstekend tam te maken waren. Terwijl bijvoorbeeld Afrikanen uit de klauwen van leeuwen en jachtluipaarden moesten zien te blijven, konden de Europeanen en Euraziaten de hulp inroepen van geiten en koeien. En paarden.
Paarden zorgden voor een revolutionaire verandering van de samenleving. Ze maakten het niet alleen eenvoudiger om gewassen te verbouwen, ze zorgden er ook voor dat mensen grotere afstanden konden overbruggen, en mede daardoor op een andere manier met elkaar gingen communiceren. Ze zorgden er zelfs voor dat oorlogen op een andere manier werden uitgevochten.
Maar wanneer slaagden mensen er voor het eerst in om paarden te temmen? Ondanks veel onderzoek was daar nog weinig over bekend. Archeologen hebben nu in het noorden van het Kazachstan paardenbotten van 5100 tot 5700 jaar oud gevonden die erop duiden dat paarden destijds al getemd waren, schrijven ze in Science.
Bewijs: slijtplekjes en vetresten
De onderzoekers kwamen tot die conclusie door een vergelijking van botten van paarden die in vier verschillende perioden in het huidige Noord-Kazachstan leefden. Daaruit blijkt in de eerste plaats dat de paarden al bitten droegen. Dat konden ze afleiden uit de tanden van de paarden. Die hadden slijtplekjes die vergelijkbaar zijn met de slijtplekken die moderne paarden hebben als ze een bit dragen.
Bovendien leken de botten van de dieren op die van andere tamme paarden die later leefden, en juist niet op die van wilde paarden die in dezelfde tijd leefden. Ten slotte keken de onderzoekers naar het aardewerk van de Botai, het volk dat destijds in die streek woonde. En wat bleek: daarop zaten nog vetresten van paardenmelk. De paarden waren dus tam genoeg om te worden gemolken.
Deze drie ontdekkingen wijzen er duidelijk op dat in ieder geval een deel van de paarden in Noord-Kazachstan zo’n 5100 tot 5700 jaar geleden al tam was. De Botai behoren daarmee tot de eerste volkeren die erin slaagden om paarden te temmen. Komiek Sasha Baron Cohen mag dan met zijn typetje Borat Kazachstan belachelijk hebben gemaakt, het is wel een van de kraamkamers van onze beschaving.
Bouwe van Straten
Alan Outram e.a., ‘The earliest horse harnessing and milking’, in Science, 6 maart 2009
