Volgens de site van de fabrikant is de blauwe versie van M&M’s het populairst. De chocoladesnoepjes danken hun opvallende uiterlijk aan een klein beetje van de kleurstof ‘briljant blauw FCF’, op de verpakking aangeduid als E133. Dat kan waarschijnlijk geen kwaad. Hoge doses van dit spul leverden bij dierproeven in elk geval geen gezondheidsschade op, hooguit blauwe keutels.

Een groep neurowetenschappers van het University of Rochester Medical Center (VS) heeft heel andere dierproeven gedaan met een nauw verwante kleurstof. Het ging de groep van Steven Goldman en Maiken Nedergaard om het effect van deze stof, ‘briljant blauw G’, op beschadigde zenuwcellen.

Als de onderzoekers het intens blauwe goedje inspoten in rattenruggetjes, kort nadat ze de zenuwen van de (vooraf verdoofde) dieren ernstig hadden beschadigd door er een zwaar gewicht op te laten vallen, bleken zenuwen beter te genezen dan zonder zo’n injectie.

Dieren verminken
Zo’n nare proef, waarbij ratten moedwillig verlamd worden gemaakt, doe je natuurlijk niet zomaar. De hoop is, dat dwarslaesiepatiënten hier ooit van gaan profiteren. Dieren verminken mag doorgaans pas als onderzoekers menen dat ze iets interessants op het spoor zijn.

Dat was dit geval niet anders. De groep neurowetenschappers wist al dat hun kleurstof heel specifiek kan binden aan zenuwcellen. Het blokkeert daar de zogenaamde P2X7-receptoren. En die lijken een sleutelrol te hebben bij verwondingen van het ruggenmerg, schrijven ze in Proceedings of the National Academy of Sciences.

Bij een plotselinge ruggenmergbeschadiging gaan direct veel zenuwverbindingen kapot, maar dat is nog niet alles. In de uren daarna sterven ook zenuwcellen die niet direct getroffen zijn. Waarschijnlijk is dat een reactie op de stof ATP, die weglekt uit de beschadigde cellen.

Die reactie loopt via de P2X7-receptoren. Ze veranderen in kanalen die veel te veel calciumionen de cel in laten stromen, en als dat gebeurt, kan de zenuwcel zijn werk niet meer doen. Vaak gaat zo’n cel er zelfs dood van. Een rem op P2X7-receptoren zou dus veel schade kunnen voorkomen, redeneerden de onderzoekers. Vijf jaar geleden bewezen ze al dat dat inderdaad zo werkt.

Echte stappen
En nu hebben ze dus een stof gevonden die weinig kwaad lijkt te kunnen en zorgt dat ratten na een dwarslaesie deels herstellen. Dankzij ‘briljant blauw G’ konden sommige dieren zelfs weer echte stappen zetten met hun achterpoten.

Mooi voor die beestjes, maar zoals dat gaat in dit soort onderzoek, eindigde de proef met het doden en in plakjes snijden van de betrokken ratten. Daarbij bleek onder meer dat er ongeveer 40 procent minder zenuwweefsel was verdwenen dan bij onbehandelde dieren.

Injecties met de blauwe kleurstof, zo snel mogelijk te geven na een ongeluk waarbij het ruggenmerg is beschadigd, zijn dus een serieuze mogelijkheid om patiënten te helpen, menen de onderzoekers. Het spul is goedkoop, gemakkelijk te krijgen en wordt goed verdragen. Proeven met echte patiënten zijn dan ook een logische volgende stap.

Elmar Veerman

Weiguo Peng, Maria L. Cotrina e.a.: ‘Systemic administration of an antagonist of the ATP-sensitive receptor P2X7 improves recovery after spinal cord injury’, PNAS, 28 juli 2009