Op antwoord wachten, we houden er niet van. Liever weten we waar we aan toe zijn. En het liefst nú. Vooral als er iets belangrijks op het spel staat. Wie wil er niet direct weten of je het winnende lot hebt gekocht, die welverdiende loonsverhoging of baan hebt gekregen of je ongeboren kind een dochter of zoon is?

Waarom kan wachten op antwoord zo'n kwelling zijn? En voorkennis hebben een waar genot? Omdat het brein ons voor dat laatste beloont, zeggen Ethan Bromberg-Martin en Okihide Hikosaka van het Amerikaanse National Institute of Health in het vakblad Neuron (16 juli). De hersenen maken dan de stof dopamine aan, dat geeft ons een genotsgevoel.

Dorstige apen
De twee Amerikanen voerden een twee-stappen-keuzetest uit bij makaken. Ze leerden de twee dorstige apen "V" en "Z" om - door met hun oog te knipperen - te kiezen uit een rode of groene stip op een beeldscherm. Als beloning ontvingen de apen aan het eind van de test water om hun dorst te lessen. Soms veel, soms weinig water.

De stippenkeuze beïnvloedde de hoeveelheid water die de apen kregen niet direct. Die keuze bepaalde wel of de apen voorkennis kregen over de grootte van hun drankje. Kozen de apen namelijk voor de groene stip dan zagen ze vervolgens twee symbolen: een plusteken en een golvenpatroon. Kiezen voor het plusteken betekende: je krijgt veel water. Een golvenpatroon betekende: weinig water. Maar kozen de apen in eerst instantie voor de rode stip dan ontvingen ze volledig willekeurige informatie waar niets over de grootte van de beloning aan viel af te leiden.

Na slechts paar dagen trainen kozen de apen vrijwel altijd voor de groene stip: voorkennis graag! Zelfs als de boodschap was: je krijgt een druppeltje water. Slecht nieuws is per slot van rekening ook nieuws. Sterker, de apen wilden de informatie ook nog zo snel mogelijk. Dit toonden de hersenonderzoekers aan met een tweede test waarbij de keuze voor een bepaald symbool bepaalde hoe snel de dieren de informatie ontvingen. Dit keer hadden de apen de truc na slechts een paar keer oefenen al onder de knie.

Genot, geluk, bevrediging
Welk deel van het brein stuurt die zucht naar voorkennis eigenlijk aan? Bromberg-Martin en Hikosaka ontdekten dat dat het beloningscentrum in het middenbrein is. Dit hersendeel barst van de zenuwcellen die dopamine afgeven. Deze stof zorgt ervoor dat we genot, geluk en bevrediging ervaren.

Verrassend genoeg bleken exact dezelfde dopaminecellen actief wanneer de apen drinken of voorkennis erover bemachtigden. Blijkbaar worden abstracte (voorkennis over drankje) en primitieve (drinken) behoeften in hetzelfde hersengebied beleefd, concluderen de Amerikanen.

Van dopaminecellen wordt gedacht dat ze betrokken zijn bij het leren over dingen die je gelukkig maken. Door onderlinge verbindingen tussen zenuwcellen aan te passen, 'leert' het brein zo snel en gemakkelijk mogelijk de hoofdprijs in de wacht te slepen: eten, drinken of voorkennis. En daarom is weten óf je de jackpot gewonnen hebt ook zo fijn: het brein beloont je voor de kennis. Alhoewel er bij het vooruitzicht aan een fors geldbedrag vast ook wel wat dopamine vrijkomt.

Ethan Bromberg-Martin & Okihide Hikosaka, "Midbrain Dopamine Neurons Signal Preference for Advance Information about Upcoming Rewards", Neuron, 16 juli 2009.

Frederique Melman