De stem van een bekende, een tikkende verwarmingsketel, een trein die langs het huis dendert. Aan sommige geluiden raakt een mens gewend. Gewenning is een vorm van geheugen. Zo onthoud je dat het tikkende geluid uit het verwarmingshok veilig is en dat je daar dus niet wakker van hoeft te liggen. Ook een ongeboren kind kan het geluid van ketel of trein opslaan in zijn geheugen. Dat is wel zo handig, want zo leert het al vroeg aan zijn omgeving te wennen. Dat voorkomt onnodige stress in de buik. Zo leert het ook vroeg de stem van zijn moeder te herkennen.

Jan Nijhuis van het Maastricht Universitair Medisch Centrum en collega's van het UMC St. Radboud in Nijmegen lieten eerder al in het vakblad de Lancet weten dát een ongeboren kind vanaf de zevende maand van de zwangerschap (week 30) geluiden kan onthouden. Die herinnering duurt overigens slechts tien minuten. Daarna is de baby als het ware gereset. De onderzoekers laten dit keer zien hoe snel dat ongeboren kind leert en hoe lang het dingen kan onthouden (Child Development, juli/augustus). Daartoe trommelden ze honderd hoogzwangere vrouwen op.

Nijhuis zette een apparaat op de buik van de aanstaande moeder, precies op de plek waar het been van de foetus lag. Dat apparaat trilde en maakt geluid. Daarmee liet de hoogleraar verloskunde het kind met tussenpozen van 30 seconden telkens een seconde lang een hard zoemend geluid horen. Met echo was te zien dat het kind schrok van de herrie. Het trapte met het been alsof het wil zeggen: kappen nou! Na het gezoem een aantal keer herhaald te hebben, raakten de foetussen eraan gewend. Ze reageerden amper meer op het lawaai. Zo werden foetussen getest van verschillende leeftijden: 30, 32, 34, en 36 weken oud. Rond week 38 werd de truc herhaald om te zien of de baby's het gezoem onthouden hadden en er dus niet van zouden schrikken.

"Daaruit bleek dat een ongeboren kind van 34 of 36 weken een geheugen heeft van vier weken", vertelt de hoogleraar gynaecologie. "Nu willen we kijken of die herinneringen misschien ook wel tot zes weken teruggaan. Maar dat is lastiger te testen, want dan moet je de aanstaande moeder rond week 40 van de zwangerschap nogmaals testen. Dan zijn ze vaak al bevallen. Ook zijn we nieuwsgierig of een foetus jonger dan 30 weken al een geheugen heeft. Maar daarvoor moeten we eerst een nieuwe test ontwikkelen. Foetussen jonger dan 30 weken reageren namelijk niet op onze zoemgeluiden."

Een ongeboren baby heeft dus al een prima functionerend pril geheugen. Is het een goed idee om een rinkelend balletje voor je dikke buik te hangen? Of een Mozart-cd te draaien in de hoop op een eventueel Mozart-effect? Nijhuis raadt het zwangere vrouwen af. "Tenzij het alledaagse geluiden zijn, omdat je bijvoorbeeld vaak Mozart draait. Als dat niet het geval is, zullen de onbekende klassieke muziekstukken alleen maar stressvol zijn." Dan liever old school: praten tegen je buik.

Jan Nijhuis e.a., "Aspects of fetal learning and memory", in Child Development, 15 juli 2009.

Frederique Melman