Sommige mensen hebben er van alles voor over om hun onvermijdelijke einde zo lang mogelijk uit te stellen. Ze ontzeggen zich de heerlijkste gerechten en houden hun lichaam met ijzeren discipline in conditie om de tand des tijds te weerstaan. Maar er zijn ook dieren die er helemaal niets voor hoeven te doen om oud te worden: die hebben gewoon een soort anti-verouderingsmechanisme aan boord. Zoals de naakte molrat.

 

Veroudering wordt veroorzaakt door vrije zuurstofradicalen. Die zijn een bijproduct van de stofwisseling en beschadigen alle delen van de cel, van eiwitten tot het erfelijk materiaal. Hoe gevoelig individuen zijn voor dit proces, is mede-afhankelijk van erfelijke aanleg. Het geheim van een lang leven heeft veel te maken met de mate waarin ze in staat zijn de schade van de radicalen te beperken.

 

En naakte molratten zijn daar behoorlijk goed in, blijkt uit een artikel in PNAS. Dit diertje wordt gemiddeld bijna dertig jaar oud en is daarmee het knaagdier met de hoogste levensverwachting. Rochelle Buffenstein vergeleek samen met haar team het verouderingsproces van de molratten met dat van laboratoriummuizen.

 

Zowel de muizen als de molratten bleken last te hebben van het verouderingsproces door vrije radicalen. Sterker nog: op jonge leeftijd liepen de molratten ruim anderhalf keer zoveel schade op als de muizen. Maar bij de muizen was deze schade progressief. Naarmate ze ouder werden, werd de schade steeds groter. Bij de molratten daarentegen bleef het schadeniveau gedurende hun hele leven stabiel.

 

De molratten hebben dat te danken aan de stabiliteit van hun eiwitstructuur, zeggen de onderzoekers. Hoe ze die weten te handhaven, is nog niet precies bekend. Waarschijnlijk beschikken ze over een mechanisme dat de beschadigde eiwitten op een efficiënte manier verwijdert en vervangt.

 

De vraag is natuurlijk waarom naakte molratten over zo’n mechanisme beschikken en muizen niet. Het ligt voor de hand dat een dergelijk mechanisme voor muizen nauwelijks evolutionair voordeel biedt, omdat ze vaak al ten prooi zijn gevallen aan een roofdier voor ze een respectabele leeftijd hebben kunnen bereiken. Naakte molratten daarentegen leven veilig onder de grond met een groep soortgenoten, en ouderdom is hun voornaamste vijand.

 

Hoe dan ook, de hoge levensverwachting van de molratten lijkt in ieder geval deels het gevolg te zijn van de stabiliteit van hun eiwitten, een mechanisme dat waarschijnlijk ook bij andere zoogdieren met een hoge levensverwachting een rol speelt. Buffenstein wil dat de komende tijd gaan onderzoeken. Het zou leuk zijn als ze ook de mens onder de loep neemt, maar daarover is nog niets bekend.

 

Bouwe van Straten

 

Viviana Pérez, Rochelle Buffenstein e.a., ‘Protein stability and resistance to oxidative stress are determinants of longevity in the longest-living rodent, the naked mole-rat’, in PNAS, 16 februari 2009.