Buitenproportionele boa’s

Fossielen grootste slang ooit gevonden

De jungle van Zuid-Amerika zat vol met grote reptielen. De schildpadden en krokodillen kunnen best op het menu van de enorme slangen gestaan hebben. (Afb: Jason Bourque)
Zoom
De jungle van Zuid-Amerika zat vol met grote reptielen. De schildpadden en krokodillen kunnen best op het menu van de enorme slangen gestaan hebben. (Afb: Jason Bourque)

In een kolenmijn in Colombia zijn fossielen van de grootste slangen ooit gevonden. Deze monsters met een lengte van zo’n dertien meter en een gewicht van 1140 kilo maken de sissende reuzen uit Hollywoodfilms als Anaconda ineens een beetje realistisch.

Wat zie je voor je als je aan enge, gevaarlijke beesten denkt? Als we de scenarioschrijvers uit Hollywood mogen geloven, voeren insecten en reptielen deze lijst aan. En zijn de echte monsters van moeder natuur niet extreem genoeg, dan lijkt een makkelijke oplossing om met de grootte te knutselen. Op het mysterieuze eiland uit de eerste King Kong film (1933) wordt het publiek al geconfronteerd met een reuzenaap, reuzenslangen en gevaarlijke dinosaurussen.

Uit onderzoek van Jason Head en collega’s blijkt nu dat zulke enorme slangen echt bestaan hebben, en wel na de tijd van de grote dinosaurussen. In de Cerrejon kolenmijn in Colombia hebben de onderzoekers een hele serie fossielen gevonden van zo’n zestig miljoen jaar oud. Het gaat hier naast de slangen ook nog om reuzenschildpadden en primitieve krokodillen, die wel eens op het menu van prehistorische boa’s gestaan kunnen hebben.

Van de slangen zijn vooral fossiele ruggenwervels gevonden, van minstens acht verschillende individuen. De ruggenwervels van de slangen zijn zo groot, dat het gaat om beesten van zo’n dertien meter lang en meer dan 1100 kilo zwaar. Daarmee zijn het de grootste landbeesten sinds het tijdperk van de dinosauriërs, dat zo’n vijf miljoen jaar eerder eindigde, schrijven Jason Head en collega’s deze week in het blad Nature.

Titanoboa

In het Florida Museum of Natural History hebben de onderzoekers de gevonden fossielen van ruggenwervels vergeleken met die van slangen van nu. Daaruit blijkt dat de oeroude slang waarschijnlijk een niet giftige wurger is geweest. Ze hebben hem Titanoboa cerrejonensis gedoopt.

Vervolgens keken de onderzoekers wat de grootte van een ruggenwervel zegt over de lengte van een slang. Uit gegevens van de moderne slangen konden ze berekenen hoe groot de prehistorische monsters moeten zijn geweest. Zo komen ze uit op de lengte van dertien meter.

Maar dat is een minimum. De onderzoekers gaan ervan uit dat de grootste gevonden wervels afkomstig zijn uit het dikste deel van de slang, ongeveer halverwege zijn lichaam. Als de wervels uit een dunner deel van de slang komen, kan hij nog groter zijn geweest.

De grootste boa’s van tegenwoordig worden in uitzonderlijke gevallen wel negen meter lang. Aangezien er fossielen van acht verschillende slangen zijn gevonden, zijn Head en collega’s ervan overtuigd dat het hier niet een reusachtige ‘freak of nature’ betreft, maar dat de soort gemiddeld zo lang werd.

Bloedheet

Koudbloedige dieren kunnen groot worden dankzij hoge temperaturen. In de regel geldt: hoe warmer de leefomgeving, hoe groter de koudbloedige beesten. Daaruit kan geconcludeerd worden dat de titanoboa’s het niet koud hebben gehad.

Om een schatting te maken van de gemiddelde temperatuur in het Zuid-Amerikaanse regenwoud zo’n zestig miljoen jaar geleden, hebben de onderzoekers weer naar de slangen van nu gekeken. Ze onderzochten welke gemiddelde temperatuur welk formaat slang oplevert.
 
De grootste slangen komen voor in de regenwouden van Zuidoost-Azië en Zuid-Amerika, maar daar worden de slangen niet zo groot als hun opgegraven voorouders uit de Cerrejonmijn. Het moet daar vroeger dus warmer zijn geweest. De onderzoekers stellen de gemiddelde temperatuur op 32 graden Celsius, dat is zo’n 6 graden warmer dan tegenwoordig.
 
Zulke bloedhete gemiddelde temperaturen zijn hoger dan de algemene schattingen van dat tijdperk en zouden wel een tegen de verdraagzaamheidsgrens van de flora en fauna aan kunnen zitten. Nog een paar graden erbij en er kan sprake zijn geweest van een massale sterfte, simpelweg omdat de flora en fauna zouden bezwijken aan de hitte.
 
De onderzoekers verwachten niet dat er door de opwarming van het broeikaseffect snel weer zulke grote monsters door de jungles zullen kruipen, maar laat dat zal de fantasie van de creatievelingen uit Hollywood waarschijnlijk niet beperken.
 
Johan Schaeffer
 
Jason Head et al., ‘Giant boid snake from the Palaeocene neotropiocs reveals hotter past equatorial temperatures’, in: Nature, 5 februari 2009
 
Matthew Huber, ‘Snakes tell a torrid tale’, in: Nature, 5 februari 2009
 
P.S. - Voor de liefhebbers, bekijk dit fragment van King Kong vanaf 03:15 voor het gevecht met de slang. Als u goed kijkt, heeft deze 'freak of nature' zelfs pootjes.