Wees blij dat je er niet bij was, 250 miljoen jaar geleden. Mogelijk zorgde een serie heftige vulkaanuitbarstingen ervoor dat het klimaat op aarde veranderde. Het werd in die periode naar schatting maar liefst tien graden warmer. Op sommige plekken werd het snikheet. Op andere plekken smolt het ijs en was het zwemmen geblazen.

De aarde heeft zes grote uitsterfgolven gekend. Maar die van het late Perm een kwart miljard jaar geleden was de grootste. Deze periode wordt liefkozend ook wel het Grote Sterven of Moeder aller Uitsterfgolven genoemd. Negentig procent van alle zeedieren en bijna zeventig procent van alle landdieren legden het loodje.

Lekker temperatuurtje
Hoe een aantal dieren toch wist te overleven, blijft grotendeels een raadsel. Maar volgens paleontoloog Jörg Fröbisch en collega's van het Field Museum in Chicago (VS) wisten sommige beesten te ontsnappen door naar Antarctica te vluchten. Dat continent lag 250 miljoen jaar geleden een stuk noordelijker. Het ijs en de gletsjers waren toen grotendeels gesmolten en het was er aangenaam koel.

Dertig jaar geleden werden twee schedels in het Transantarctisch gebergte gevonden. Fröbisch heeft zich op de fossiele resten gestort en bepaald dat het om een nieuw gevonden en uitgestorven soort gaat: Kombuisia antarctica.

Planteneters
Kombuisia antarctica behoorde tot de anomodonten, een groep zoogdierachtige reptielen. Sommige beesten woonden onder de grond, anderen op land of in bomen. De anomodonten waren de meest voorkomende planteneters van die tijd, een soort koeien van het late Perm. Kombuisia antarctica had de grootte van een kleine huiskat, legde eieren, zoogde haar jongen niet en had ook geen haar.

Hoe kwam Kombuisia antarctica op het zuidelijkste continent terecht? Het hele roteind gezwommen? Waarschijnlijk is het beest over land erheen gewandeld, aldus Fröbisch. In 1974 vond paleontoloog Nicholas Hotton schedels van een familielid van Fröbisch's kleine kat, Kombuisia frerensis. Dat sterkt de gedachte dat alle continenten samen ooit een supercontinent vormden, Pangaea. Antartica zat bijvoorbeeld aan Zuid-Afrika vast.

Uit fossiele resten weten onderzoekers dat voornamelijk de kleine en middelgrote landdieren de uitsterfgolven overleefden. Door in winterslaap te gaan of zich onder de grond in te graven, wisten ze met het veranderende klimaat om te gaan, denkt Fröbisch.

Frederique Melman

Jörg Fröbisch, Kenneth Angielczyk & Christian Sidor, "The Triassic dicynodont Kombuisia (Synapsida, Anomodontia) from Antarctica, a refuge from the terrestrial Permian-Triassic mass extinction", Naturwissenschaften, 2 december 2009.