Als je een griepvirus onder de leden hebt, voel je je meestal niet best. Vooral je luchtwegen krijgen een oplawaai. Maar je afweersysteem verslaat het virus uiteindelijk, en nadat de laatste virusdeeltjes vernietigd zijn, sterk je weer aan. Eind goed, al goed? Niet altijd, menen onderzoekers aan de universiteit van Tennessee (VS).

Zij hebben onderzoek gedaan met een vogelgriepvirus uit Vietnam, van het type H5N1 – anders dus dan het Mexicaanse griepvirus dat nu over de wereld raast. Dit Vietnamese virus maakt muizen erg ziek, dat bleek ook bij deze proef. Van de 226 muizen die het in hun neus gesproeid kregen, moest ongeveer de helft binnen tien dagen worden afgemaakt wegens ondragelijk en uitzichtloos lijden, schrijven Haeman Jang en collega’s in Proceedings of the National Academy of Sciences.

Veel van de beestjes vermagerden en kregen neurologische problemen die deden denken aan de ziekte van Parkinson, zoals een verslechterde coördinatie, traagheid en trillen. Het deel van de muizen dat de griep overleefde, was 21 dagen na de besmetting weer hersteld, ogenschijnlijk zonder restschade. Ook deze diertjes werden na maximaal zestig dagen afgemaakt, voor de wetenschap.

Overal in het brein
Het ging de onderzoekers vooral om de hersenen. Het griepvirus wist daarin door te dringen, stelden ze vast. Twee dagen na de neusspray was het in zenuwen in muizenlijfjes te vinden en vanaf dag drie ook steeds meer in de hersenen. Op dag tien zat het bijna overal in het brein, maar op de 21e dag was het weer helemaal verdwenen.

In een proef met enkele zenuwcellen in bakjes bleek dat het virus inderdaad goed in staat is om de uitlopers van zo’n cel binnen te dringen en zich dan te verplaatsen door het celvocht. Conclusie: deze griep kan in de hersenen doordringen. Kan dat kwaad?

Ja, dat kan kwaad, bleek uit nader onderzoek. Vier muizen die van deze griep waren hersteld, hadden gemiddeld 17 procent minder dopamineproducerende cellen in hun substantia nigra, het gebied in de hersenen dat is aangetast bij patiënten met de ziekte van Parkinson.

Ook waren er bepaalde eiwitklonters in de muizenhersentjes te vinden die niet bij gezonde muizen en mensen voorkomen, maar wel bij mensen die aan de hersenziekten van Parkinson en Alzheimer lijden. Er waren bovendien actieve microgliacellen te vinden, de politieagenten van de hersenen.

Omstreden theorie
Die waarnemingen passen bij een omstreden theorie: virusinfecties zouden een afweerreactie in de hersenen in gang kunnen zetten, die doorgaat als het virus allang verdwenen is. En dat zien de onderzoekers als een mogelijke oorzaak van de ziekte Parkinson, of in ieder geval als een mechanisme dat kan bijdragen aan de gevoeligheid ervoor.

Uit de mensenwereld komen aanwijzingen die deze theorie ondersteunen. Griepvirussen veroorzaken soms hersenvliesontsteking. Dat is met name bekend van de pandemie van 1918. Mensen die zo’n ontsteking overleefden, hielden er Parkinson-achtige klachten aan over.

Tot nu toe werd griep als oorzaak van de ziekte van Parkinson meestal weggewuifd, omdat er nooit een spoor van de virussen in de hersenen van patiënten te vinden was. Maar dat pleit ze niet vrij, aldus deze onderzoekers.

Over de Mexicaanse griep spreken ze zich niet uit, want die was nog onbekend op het moment dat ze hun tekst inleverden. Maar de kans dat dit virus tot de hersenen doordringt, lijkt erg klein, gezien de mildheid van de klachten bij de meeste mensen.

Elmar Veerman

Haeman Jang, David Boltz, Katharine Sturm/Ramirez, Kennie R. Sheperd, Yun Jiao, Robert Webster en Richard J. Smeyne: ´Highly pathogenic H5N1 influenza virus can enter the central nervous system and induce neuroinflammation and neurodegeneration’, PNAS Early Edition, augustus 2009