Het ziet ernaar uit dat het deze keer echt raak is, voor het eerst sinds 1968. Een totaal nieuw type griepvirus verspreidt zich over de wereld, te beginnen in Mexico. Hoe zal dit verdergaan? Zes vragen over de nieuwe griep. En antwoorden natuurlijk

Wat is het nu precies voor virus? 
Een influenza A-virus van het type H1N1, maar dat zegt niet alles. Gewone seizoensgriep is soms ook van dit type. Toch is deze versie anders. Zo afwijkend, dat niemand er waarschijnlijk antistoffen tegen in z’n lijf heeft, zegt Jaap van Dissel, hoogleraar infectieziekten aan het Leids Universitair Medisch Centrum. “Behalve mensen die besmet zijn geweest en al weer beter zijn – en die zijn in Nederland nog niet gevonden."

"Het nieuwe virus is een mix van verschillende griepvirussen die afkomstig zijn van mensen, varkens en vogels, blijkt uit Amerikaans laboratoriumonderzoek. Het wordt nu overal varkensgriep genoemd, maar eigenlijk is dat voorbarig. De bron is onbekend. Zieke varkens met dit virus heeft niemand gezien. Vandaar dat er ook geen beperkingen zijn opgelegd aan de export van varkens of varkensvlees.” Hebben de Israëlische autoriteiten dus toch gelijk met hun weigering om het onreine woord ‘varken’ in de mond te nemen.

De Wereldgezondheidsorganisatie WHO heeft alarmfase 4 afgekondigd, wil dat zeggen dat een pandemie nu onvermijdelijk is? 
Nee, officieel niet. Het betekent alleen dat nu vaststaat het virus van mens tot mens kan worden overgedragen. Pas als het virus op grote schaal verspreid is, komen we in fase 5 en 6. Maar gezien het feit dat het virus al in allerlei landen is opgedoken, en ook in de Verenigde Staten en in Nieuw-Zeeland nieuwe mensen besmet, ziet het er somber uit.

Het virus nu nog uitroeien lijkt onmogelijk. Van Dissel: “Dat lijkt me… een niet-irreële veronderstelling, ja. Het virus heeft nu een maand de tijd gehad om zich in Mexico  te verspreiden, dus alle patiënten isoleren zal niet meer lukken.” Dat beseft de WHO ook, blijkt uit een persbericht van gisteren. “Gezien de wijdverspreide aanwezigheid van het virus acht de Directeur-Generaal het indammen van de uitbraak niet mogelijk. De nadruk moet nu liggen op maatregelen die de gevolgen beperken (‘mitigation measures’).” Niet naar Mexico reizen bijvoorbeeld. De Nederlandse overheid raadt dat sinds vandaag af

Een beschermend vaccin komt pas over vier tot zes maanden, maar er zijn toch al wel pillen tegen? 
Ja, het nieuwe virus is goed te behandelen met de virusremmers Relenza en Tamiflu. Van dat laatste middel heeft Nederland 4,5 miljoen doses klaarliggen. In theorie zou het virus resistent kunnen worden tegen deze pillen, maar daar zijn absoluut nog geen aanwijzingen voor, zegt Van Dissel. “Ze werken goed. Als de situatie in Mexico oncontroleerbaar wordt, kunnen ze in Nederland ingezet worden om Mexicogangers die ziek worden mee te behandelen. Krijgt het virus hier vaste voet aan de grond, dan kunnen ze op grote schaal symptomen bestrijden en zorgen dat mensen minder lang besmettelijk zijn.”

Massaal mondkapjes dragen, zoals nu in Mexico gebeurt, helpt dat eigenlijk wel? 
Tja, je moet niet alle mondkapjes over één kam scheren, zegt Van Dissel. “Er zijn allerlei soorten. Wat wij hier in het ziekenhuis gebruiken, houdt zo’n virus wel tegen. Maar een stofkapje van de bouwmarkt doet dat niet. “ Toch zijn ook die ondeugdelijke mondkapjes van belang, vindt hij. “Het geeft aan dat mensen zich bewust zijn van de risico’s, en dat betekent dat ze ook hun gedrag aanpassen, dat ze oppassen met contact. Dus een mondkapje is misschien vooral belangrijk als symbool.”

Maar ik wil echt mijn best doen om besmetting te voorkomen, dus wat moet ik dan doen als het virus in Nederland arriveert? 
Het is vooral belangrijk dat je begrijpt hoe het virus wordt overgedragen, zegt de infectioloog. Het reist via snot en druppeltjes vocht die bij hoesten vrijkomen. En dus: “Hoest in je elleboogholte of in een zakdoek die je daarna weggooit, niet in het wilde weg of in je hand. Was regelmatig je handen, met zeep of met handalcohol. En als je ziek bent: blijf thuis tot je beter bent.” Heel mooi allemaal, maar daarmee voorkomt je toch vooral dat je anderen besmet als je het virus al hebt? “Ja, klopt. Dus zorg dat de mensen om je heen zich ook aan deze regels houden.”

Enfin, als het zo doorgaat hebben we dus een pandemie te pakken. Waar gaan de hardste klappen vallen? 
Waar ze altijd vallen: in gebieden waar de mensen arm en slecht georganiseerd zijn. Dezelfde plekken waar ook aids, malaria en allerlei andere nare ziekten het hardst tekeer gaan. Landen waar kinderen massaal bezwijken aan diarree hebben meestal geen virusremmers op voorraad.

Elmar Veerman