Een loofbos kan in de herfst dieprood kleuren. Prachtig. Maar de bomen doen dat niet om mooi gevonden te worden. Waarom dan wel? Biologen breken zich al eeuwen het hoofd over deze vraag, en maken er de laatste jaren zelfs openlijk ruzie over. Dat bladeren geel worden, snappen ze allemaal. Het bladgroen, dat dient om zonne-energie op te vangen, wordt afgebroken, en dan zijn de gele kleurstoffen, voornamelijk carotenoïden, goed te zien. Logisch. Maar de anthocyanen die bladeren rood kleuren, maken de bomen in de herfst speciaal aan. En dat is raar, want even later dwarrelen diezelfde bladeren met de herfstwind weg. De bladeren worden rood om de bomen onaantrekkelijk te maken voor bladluizen, meenden sommige biologen. Die insecten leggen hun eitjes in de herfst. In de lente komen daaruit nieuwe luizen tevoorschijn, en die is een boom liever kwijt dan rijk, zeker aan het begin van het groeiseizoen. Ja maar wacht eens even, wierpen collega’s tegen, luizenogen hebben helemaal geen rode fotoreceptoren, dus waarschijnlijk ziet een bladluis het verschil tussen een rood en een groen blad niet eens. Waarschijnlijk ja, maar echt getest was dit nog nooit. Thomas Döring, Marco Archetti en Jim Hardie besloten daar iets aan te doen. De drie biologen, van verschillende Britse universiteiten, hebben het grondig aangepakt en meteen maar de hele kleurvoorkeur van bladluizen in de herfst in kaart gebracht. Dat deden ze onder meer door vallen in allerlei kleuren te verven en die buiten neer te zetten. Hoe meer luizen er in de val terechtkwamen, hoe aantrekkelijker de kleur van de val blijkbaar was. In totaal vingen ze in twee weken 2109 luizen van 56 verschillende soorten. Veruit de meeste daarvan wisselen per generatie van plant, dat wil vaak zeggen dat ze in de zomer op andere soorten zitten dan in de lente. Groen scoorde hoog in de populariteitstest voor bladluizen, maar geel was nog iets gewilder. Onderaan de lijst stond… rood. In de rood gekleurde vallen belandden nog net iets minder luizen dan in de bruine. Sterke steun dus voor de theorie dat bladeren rood worden om luizen te weren. En dat terwijl de beestjes rood echt niet kunnen zien. De drie biologen hebben daar wel een verklaring voor. De aantrekkelijkheid van hun vallen was helemaal afhankelijk van de verhouding tussen groen en blauw, twee kleuren waarvoor de luizen wél fotoreceptoren in hun ogen hebben. Bij rode bladeren ligt die verhouding laag, bij groene en gele juist hoog. Je kunt je ten slotte nog afvragen waarom bladluizen in hun evolutie niet hebben geleerd om door de truc van de rode bladeren heen te prikken. Daarover schrijven Döring en zijn collega’s niets in het artikel waarin ze hun vondsten toelichten, maar een van de grafieken biedt een mogelijke verklaring. Het reflectiespectrum van rode bladeren lijkt erg op dat van bruine bladeren. Misschien zien bruin en rood er door luizenogen hetzelfde uit. Eieren leggen op een bruinbebladerde boom wordt in de luizenwereld hard afgestraft, want zo’n boom is meestal ziek of dood. Elmar Veerman Thomas F. Döring, Marco Archetti en Jim Hardie: ‘Autumn leaves seen through herbivore eyes’, Proceedings of the Royal Society B, 10 september 2008