Stel je voor dat de mensheid vandaag voorgoed stopt met het vervuilen van de atmosfeer. In één klap is het afgelopen met de uitstoot van zwaveldioxide, stikstofoxiden, kooldioxide, ozon, en nog duizenden andere stoffen die nu de lucht in worden blazen. Kan natuurlijk niet, maar we nemen het even aan. Stopt de opwarming van de aarde dan? Beslist niet, schrijven Veerabhadran Ramanathan en Yan Feng deze week in Proceedings of the National Academy of Sciences. Volgens deze klimaatwetenschappers van het Scripps instituut voor oceanografie (Californië, VS) zou de wereldtemperatuur in dat geval nog met ongeveer 1,6 graden Celsius stijgen, deze eeuw. Gek genoeg vooral door het wegvallen van luchtverontreiniging. Als alleen broeikasgassen ertoe deden, zou de wereldtemperatuur nu al zo’n 2,4 graden hoger moeten liggen dan voor de uitvinding van de stoommachine, betogen de twee klimaatonderzoekers. In werkelijkheid is de planeet tot nu toe maar 0,8 graden opgewarmd. Het verschil, 1,6 graden, hebben we nog tegoed. Dat uitstel van opwarming danken we volgens deze klimatologen vooral aan twee verzachtende omstandigheden. De eerste is de traagheid van water. Oceaanwater heeft veel tijd en energie nodig om warm te worden. Daardoor loopt de opwarming van de aarde op dit moment ongeveer een halve graad achter bij het niveau dat de broeikasgassen voorschrijven. Het tweede en grootste deel van de ‘missende opwarming’ komt voor rekening van luchtvervuiling. En daar wordt het iets ingewikkelder. Die vervuiling bestaat namelijk uit een mix van stoffen en deeltjes met tegengestelde effecten op het klimaat. Roet absorbeert zonnestraling en draagt zo bij aan de opwarming van de aarde. Andere ingrediënten, met name zwavel- en stikstofverbindingen, fungeren in combinatie met water juist als spiegels, die het zonlicht direct terug de ruimte in sturen en dus verkoelend werken. Hun invloed wint van de opwarmende kracht van roet. Het netto effect van alle viezigheid ramen Ramanathan en Feng op ruim 1 graad Celsius verkoeling voor de hele wereld. Dit verschijnsel staat bekend als 'global dimming'. Die verkoelende werking zou helemaal wegvallen als de lucht schoon wordt. Natuurlijk gebeurt dat niet van de ene op de andere dag, maar de vervuiling wordt de laatste jaren wel aangepakt, voornamelijk omdat smog en zure regen ongezond zijn voor mens en natuur. Maatregelen hebben vrijwel onmiddellijk effect op de regionale temperatuur, omdat verse vervuiling maar enkele weken in de lucht blijft hangen. Het ziet er dus somber voor ons uit, waarschuwen de twee Amerikaanse klimaatdeskundigen. Zeker als je bedenkt dat de uitstoot van broeikasgassen nog lang niet gestopt is. Integendeel: die stijgt harder dan in de somberste toekomstscenario’s werd aangenomen. Zijn Ramanathan en Feng schreeuwers die overdreven doemverhalen de wereld in slingeren? Als dat zo is, geldt hetzelfde voor de overgrote meerderheid van de klimaatwetenschappers. Eigenlijk vertellen ze namelijk weinig nieuws. De getallen die de twee noemen, stonden voor een groot deel al in het laatste klimaatrapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), dat ruim een jaar geleden werd gepresenteerd. Toch bleef de constatering dat de huidige concentratie broeikasgassen waarschijnlijk goed is voor 2,4 graden opwarming toen onderbelicht. Waarschijnlijk omdat er nog zo veel onbekend was, en nog steeds is, over het verkoelende effect van luchtvervuiling. In zijn toekomstscenario’s ging het IPCC uit van een gelijkblijvende luchtvervuiling en dus een gelijkblijvende verkoeling. Onrealistisch, vinden Ramanathan en Feng. De lucht wordt de komende eeuw schoner, en hoe gek het ook klinkt, voor het klimaat is dat een slechte zaak. Elmar Veerman Veerabhadran Ramanathan en Yan Feng: ‘On avoiding dangerous anthropogenic interference with the climate system: formidable challenges ahead’, PNAS, 23 september 2008 Veerabhadran Ramanathan en Greg Carmichael: ‘Global and regional climate changes due to black carbon’, Nature Geosciences, 23 maart 2008