Wie heeft het niet ooit gehad. Je loopt nietsvermoedend door de supermarkt als je opeens in je ooghoeken iemand op je af ziet komen, de handen joviaal vooruitgestoken. Je glimlacht flauwtjes, terwijl je je hersenen pijnigt, in een poging erachter te komen waar je die persoon toch van kent. Het gezicht ziet er weliswaar bekend uit, maar waar hoort het? In de supermarkt niet, dat is duidelijk. Bij de meeste mensen valt het kwartje uiteindelijk wel, maar bij sommigen gebeurt dat nooit. Zij herkennen een collega in de supermarkt niet. Maar eigenlijk lopen ze collega’s bij de koffieautomaat ook al straal voorbij en hebben soms ook moeite eigen familieleden te herkennen. Sommige mensen weten zelfs niet wie ze voor zich hebben, als ze naar hun eigen spiegelbeeld turen. In zo’n geval is er sprake van gezichtsblindheid, oftewel prosopagnosie. Bij sommige mensen is de aandoening het gevolg van een hersenbeschadiging, anderen hebben ‘m van nature. Volgens de laatste schattingen lijdt 2 procent van de bevolking eraan. De vraag is natuurlijk waar het in het brein misgaat. Verschillende wetenschappers lieten mensen met en zonder gezichtsblindheid daarom in de MRI-scanner naar plaatjes van gezichten kijken. Op die manier konden ze zien wat er in hun hersenen gebeurde. “Die onderzoeken leverden alleen niet zo veel op”, zegt Jan van den Stock, als neuropsycholoog verbonden aan de Universiteit van Tilburg en de Universitaire Ziekenhuizen Leuven. Hij en enkele collega's wilden weten in hoeverre emoties invloed hebben op gezichtsherkenning – en toonden proefpersonen eveneens een reeks afbeeldingen in de MRI-scanner. Van den Stock gebruikte in tegenstelling tot veel voorgangers geen getekende gezichten, maar foto’s. Hij liet lachende, angstige en neutraal kijkende gezichten zien. De resultaten zijn te lezen op de site van het online wetenschappelijke tijdschrift PLoS ONE. Zeven mensen deden mee aan het onderzoek; drie personen met gezichtsblindheid en vier gezonde proefpersonen. Inderdaad een ietwat laag aantal, geeft Van den Stock toe. “Het is niet zo gemakkelijk mensen met gezichtsblindheid te vinden, omdat er voor zover ik weet geen patiëntenvereniging voor prosopagnosie bestaat. En omdat ik alleen mensen wilde testen die de aandoening van nature hebben, vielen er veel patiënten af. Uiteindelijk bleef dit groepje over.” Opvallend was dat er geen verschil was in hersenactiviteit tussen patiënten en gezonde proefpersonen, als ze naar vrolijke of angstige hoofden keken. Maar de hersenen reageerden wel anders, als er neutraal kijkende gezichten werden getoond. In dat geval was er bij de patiënten minder activiteit in de hersengebieden die betrokken zijn bij gezichtsherkenning. Het lijkt er daarmee op dat mensen met prosopagnosie gezichten beter herkennen als ze emotie tonen, dan als ze een neutrale uitdrukking hebben. “Eerdere studies lieten dat verschil niet zien, misschien om de simpele reden dat die gebruikmaakten van getekende gezichten in plaats van foto’s. Volgens mij meet je in zo’n geval ook iets anders. Namelijk hoe mensen tekeningen zien – en niet hoe ze reageren op échte gezichten.” Een echte uitspraak doen over de oorzaken van gezichtsblindheid kan Van den Stock niet, naar aanleiding van dit onderzoek. Daarvoor heeft hij onder meer te weinig proefpersonen gebruikt. “De verschillen tussen de mensen met en zonder prosopagnosie waren wel heel duidelijk, dus deze studie is in ieder geval een goede aanwijzing, dat emoties van invloed zijn op gezichtsherkenning.” Daarom heeft de neuropsycholoog wel een tip voor mensen die lijden aan gezichtsblindheid: “Als je iemand tegenkomt die je in eerste instantie niet herkent, maak 'm aan het lachen, maak 'n grapje. Als die persoon lacht, herken je ‘m misschien wel.” Baat het niet, dan schaadt het niet. Remy van den Brand Jan Van den Stock, Wim A.C. van de Riet, Ruthger Righart, Beatrice de Gelder: "Neural correlates of perceiving emotional faces and bodies in developmental prosopagnosia: an event-related fMRI-study", PLoS ONE, 17 september 2008