De bevriezingsrestanten op zijn handen zijn nog zichtbaar. "Maar als ik net terugkom, is het altijd veel erger," vertelt fotograaf en poolreiziger Wim van Passel (1946) uit Vught. Hij maakte vijfendertig jaar lang carrière als productfotograaf en werkte vooral in zijn eigen studio. Maar sinds hij vijftien jaar geleden voor het eerst naar de Noordpool is geweest, heeft Van Passel zich toegelegd op landschapsfotografie. In Naturalis, Leiden is nu een deel van zijn werk tentoongesteld. Vijfendertig jaar lang fotografeerde Van Passel wat andere mensen mooi vonden. "Nu wil ik alleen nog maar maken wat ik zelf mooi vind. Daarom ben ik tegenwoordig heel huiverig als mensen met commerciële opdrachten voor het poolgebied komen. Een archeoloog wil een andere foto dan ik zelf zou maken. Die begint met het slaan van paaltjes om zijn vondst heen. En dan is het voor mij niet meer interessant. Ik maak juist foto’s van de gedeeltes waar mensen met hun poten vanaf blijven.’ Van Passel heeft een goed leven. Midden in de bossen van Vught leeft hij een rustig bestaan. ‘Het Wereld Natuurfonds neemt mijn foto’s af en ik heb verschillende sponsors. Ik heb verder geen stuiver, maar ik heb ook geen stuiver meer nodig. Ieder ochtend ga ik naar mijn kantoor om te schrijven. Drie keer per jaar mag ik naar Schiphol om landschappen te zoeken die je niet voor mogelijk houdt.’ Hij spreekt over de polen als gebieden van een ‘buitensporige schoonheid’. ‘Alles wat ik daar zie, staat haaks op wat ik 35 jaar lang als fotograaf en ontwerper geleerd heb: er is geen symmetrie, geen gulden snede en er zijn geen driehoeksverhoudingen. Alle schoonheidsregels die je in je hoofd hebt, vind je er niet. En toch overtreft het gebied in schoonheid alles wat je kent. Dat is het wonderlijke en het fascinerende. Ik hoef mijn foto’s niet na te bewerken. Alles ligt er gewoon voor het oprapen. Ik heb jaren in de studio alle mogelijke soorten licht na proberen te maken. Het licht op de Noordpool had ik nog nooit gezien en het verandert iedere tien minuten.’ De schoonheid van de pool heeft Van Passel, van oorsprong katholiek, als mens veranderd. ‘Het kan toch niet zo zijn dat er een god bestaat die zoveel pracht creëert en het vervolgens in een onbegaanbaar, koud gebied neerlegt. Had het dan godverdomme in de warmte gelegd.’ En dus is Van Passel al zijn geloof kwijt geraakt. ‘Ik spreek liever van een intelligent ontwerp. Maar als er een god zou bestaan, is het een asociale klootzak. Religie is niet meer dan een belemmering van het denken.’ De grootste les die hij heeft geleerd is ‘dat Wim van Passel niet meer is dan een klein stipje op de lijn van de evolutie’. ‘Dat is een heerlijke gedachte. Als ik nu dood van mijn stoel val, heeft dat geen gevolgen. De dag duurt even lang en de wereld draait even snel. Je leert dat je de enige apensoort bent die nog geen fout heeft gemaakt. Vier waren er die kapot zijn gegaan door eigen stommiteiten. Wij barsten ook van de stommiteiten maar het lukt ons al 300 miljoen jaar om de grote fout te ontwijken. We zijn er nog steeds. Misschien is onze fout wel dat we onze eigen planeet bevuilen en betekent dat ons einde. Daar moet je niet treurig om zijn. De zon blijft dan opkomen en de aarde blijft draaien.’ Van Passel fotografeert zes bij zeventien centimeter zodat je de foto’s op groot formaat kunt afdrukken. Dat betekent dat hij slechts vier opnames per filmpje kan maken. En dus moet hij veel films wisselen en dat met zijn blote handen in de koude buitenlucht. Vandaar de beschadigingen op zijn huid. ‘Ik ben net terug uit Groenland. Maar denk niet dat het reizen alleen maar ongeriefelijk is. Tegenwoordig gaat alles een stuk comfortabeler.’ De grootste aanslag die het gereis op Van Passel heeft, is dan ook emotioneel. ‘Vandaar dat ik altijd mijn vrouw meeneem. Ik wil dat landschap niet alleen door mijn ogen zien, ik wil het ook met mijn huid voelen en die stilte horen schreeuwen.’ Samen met een gids reizen ze op een ijsbreker die af en toe voor anker gaat. Er is dan de gelegenheid om met rubberboten aan land te gaan om daar te voet verder te gaan. Soms reizen ze per sneeuwscooter of per hondenslee. Iedere confrontatie met een ijsbeer betekent het einde voor een van de twee - de ijsbeer of Wim van Passel. Het is een van de wijsheden die de fotograaf de afgelopen jaren oppikte. "Dat is een hele verantwoording. Niet vanwege je eigen leven. Maar we hebben ooit een beer moeten afschieten, dat is een drama. Dat vergeet je nooit meer." Robert Lagendijk