Onderzoekers van de Universiteit van Jeruzalem publiceerden deze week in PNAS hun ontdekking van een Natufische begraafplaats met daarin de resten van een oude vrouw, van omstreeks 45 jaar oud. In het graf vonden ze ook een extra voet en een heel scala aan dierlijke resten, waaronder vijftig schildpadden, twee marterschedels, een stukje adelaarsvleugel en een koeienstaart. De onderzoekers vermoeden dat het hier om een sjamaan gaat. In Israel zijn al zo’n vierhonderd prehistorische individuen uit hun graf geheven. Allen waren zij onderdeel van de Natufische cultuur, die, voor zover bekend, als eerste het nomadenbestaan afzwoer en zich ging settelen. De meeste Natufische graven bevatten meerdere, op elkaar gepropte lichamen. Dit graf bevat er slechts één. Zo’n uniek graf moet aan een bijzondere vrouw gewijd zijn. De Natufiërs hebben flink wat moeite gedaan voor deze begrafenis. Ze hebben het lichaam naar een moeilijk te bereiken grot in een steile helling op zo’n tien kilometer van de dichtstbijzijnde nederzetting gedragen. Daarnaast kost het best wat tijd om vijftig schildpadden te verzamelen. De vele dierenresten duiden op een spiritueel leider die dicht bij de magie van de dieren stond. En dan nog die extra voet. Uit de botten blijkt dat benen van de vrouw behoorlijk asymmetrisch waren, wat erop duidt dat ze kreupel was. Wellicht was de voet een steuntje voor in het hiernamaals. Johan Schaeffer