De pers is massaal uitgerukt om auto's te kijken in Eindhoven. En het zijn niet eens futuristische modellen. Gewone auto's, waaronder vooral veel Volkswagens, rijden rond op een testparcours. Maar er zitten wel rare draaiende dingen op de autodaken, en vaak uitsteeksels aan de voor- of achterkant. Als zo'n wagen langsrijdt, zwaait de man achter het stuur soms naar het publiek. Met twee handen. Ook als hij de bocht om gaat. Deze demonstratie van zelfsturende auto's is de afsluiting van een driedaags congres over 'Intelligent Vehicles' dat de Technische Universiteit organiseert. Niet alleen over slim ontworpen voertuigen dus, maar vooral over rijdend materieel dat zélf intelligent gedrag vertoont. Volgens hoogleraar Bart van Arem (TNO/TU Twente), een van de organisatoren, kunnen intelligente voertuigen zorgen voor 50 procent minder files, 25 procent minder ongelukken en 10 tot 15 procent minder uitstoot van CO2. Verdacht ronde getallen als je het mij vraagt, maar het zal wel niet helemaal uit de lucht gegrepen zijn. De auto's die helemaal zelf hun weg vinden, zijn ontwikkeld voor de DARPA Urban Challenge, een wedstrijd die het Amerikaanse ministerie van Defensie vorig jaar hield. Ze zijn voorzien van navigatiesystemen met extra gedetailleerde kaarten en 'ogen' om de omgeving in de gaten te houden: meestal een combinatie van laserscanners, infraroodscanners en camera's. Plus heel veel rekenkracht om al die informatie te verwerken natuurlijk. Dat mag wat wegen, zien we als de kofferbak van de AnnieWay opengaat, een Duitse deelnemer aan de Urban Challenge. Die staat volgestouwd met computerapparatuur en 150 kilo aan accu's. AnnieWay haalde de finale, maar is niet geschikt voor de gewone man. "Nee, zeker niet", meent Dariu Gavrila, die voor Daimler AG werkt en hoogleraar is aan de Universiteit van Amsterdam. “Ook over vijf jaar is dat nog lang niet haalbaar. Mensen verwachten dat helaas wel. Hollywood verpest het een beetje voor ons, om nog maar te zwijgen van die serie 'The Knightrider' uit de jaren tachtig.” Maar stel dat het uiteindelijk wel zo ver komt, wie is er dan verantwoordelijk als het toch misgaat? Als je auto iemand doodrijdt, terwijl jij sliep of je e-mail aan het bekijken was? Gavrila: “Jij. De bestuurder. Geen enkele fabrikant zal de verantwoordelijkheid daarvoor aanvaarden. En dus moet je als bestuurder altijd blijven opletten.” Goed, nog even geen volautomatische auto's dus. Toch is er nu al veel aan het veranderen, zegt Gavrila. "Navigatiesystemen zijn normaal geworden, de duurste modellen hebben 'advanced cruisecontrol', die zorgt dat je op een vaste afstand van je voorganger kunt blijven rijden. Dat kan filerijden stukken comfortabeler maken. Maar je moet wel zelf weer gasgeven als je stil bent komen te staan. Jij blijft verantwoordelijk." Op het testcircuit rijden veel auto's die het niet zonder bestuurder kunnen stellen, maar die wel slimmigheden aan boord hebben. Ik stap in bij de Honda van het Italiaanse Vislab, een spinoff-bedrijfje van de Universiteit van Parma. Achter de voorruit hangt een onopvallend cameraatje en in de voorbumper zit een laserscanner verwerkt. Je ziet er bijna niks van. De auto kan vier kunstjes: verkeersborden herkennen, waarschuwen als er plotseling een voetganger oversteekt, vertellen of je netjes tussen de strepen rijdt en aan de bel trekken als je te dicht bij de auto voor je in de buurt komt. En inderdaad, het werkt allemaal, dat is te zien op beeldschermen in de auto en te horen aan waarschuwingspiepjes. Maar je moet nog wel zelf sturen, en remmen om niet over de op de weg springende vrijwilliger heen te rijden. Eigenlijk is dat niet allemaal even handig. Een mens reageert soms te traag, en al die piepjes zijn trouwens ook irritant. En je kunt natuurlijk beter niet op een beeldscherm naast je kijken als je aan het rijden bent. Op de informatiemarkt blijken er betere bedenksels te zijn. De voorruit wordt een soort doorzichtig beeldscherm, zie ik bij fabrikant NXP. Zoiets heeft BMW al op de markt, maar NXP wil er veel meer informatie op kwijt dan alleen de meters die nu op he dashboard zitten. Die herkende verkeersborden kunnen er bij, bijvoorbeeld. En de fabrikant wil ook graag heel Nederland voorzien van zijn systeem voor rekeningrijden. Kun je direct op je voorruit zien hoeveel de rit vandaag gekost heeft. Handig bij drukte op de weg: het gaspedaal kan je laten voelen hoe dicht je op je voorligger zit, een vinding van de TU Delft die sinds enkele maanden in gewone auto's verkocht wordt. "Dit systeem werkt heel intuïtief", vertelt David Abbink, die bij de ontwikkeling betrokken was. "Je reageert er veel natuurlijker op dan op piepjes. En mocht het systeem falen, dan is dat niet meteen gevaarlijk. Hooguit wordt het zwaarder om je gaspedaal ingedrukt te houden. Daarmee haal je de garage wel." Er is nog veel meer. Veel systemen lijken op de waarschuwers van Vislab, dus het lijkt erop dat het heel normaal zal worden dat auto's hun omgeving goed in de gaten houden. Ze kunnen ook de gordels strakker trekken als een botsing onvermijdelijk wordt, of een automatische noodstop maken. Wat wel weer de vraag oproept wie er dan verantwoordelijk is als de achterligger vervolgens tegen je op rijdt. Jij, zal fabrikant Daimler ongetwijfeld zeggen. Of de auto vóór je. Pardon, de bestuurder daarvan.

Elmar Veerman

Intelligent Vehicles Symposium, Technische Universiteit Eindhoven, 4-6 juni 2008