Het bekendste voorbeeld is natuurlijk Viagra. Dat middel werd door fabrikant Pfizer ontwikkeld tegen angina pectoris, een beklemmende pijn op de borst. Maar het bleek al snel een bijwerking te hebben waar veel meer geld mee te verdienen viel: het zorgde voor een langer aanhoudende erectie. In het tijdschrift Science van deze week beschrijft een groep onderzoekers onder leiding van bio-informaticus Peer Bork een manier om aan de hand van de bijwerkingen van medicijnen nieuwe toepassingen voor die middelen te vinden. Uitgangspunt is daarbij het idee dat twee medicijnen met dezelfde bijwerkingen waarschijnlijk eenzelfde aangrijpingspunt hebben in het lichaam. De onderzoekers lieten een geavanceerd computerprogramma de bijsluiters analyseren van ruim zevenhonderd geregistreerde geneesmiddelen, van maagzuurremmers tot antidepressiva. Ze waren niet geinteresseerd in de bijwerkingen van chemisch verwante geneesmiddelen – daarbij is het niet zo verrassend als de bijwerkingen hetzelfde zijn – maar om bijwerkingen van geneesmiddelen uit heel verschillende groepen. Maagzuurremmers en antidepressiva bijvoorbeeld. Uit de bijsluiterbrei viste de computer uiteindelijk twintig paartjes pillen die vermoedelijk op eenzelfde doeleiwit in de cel werkten. Laboratoriumexperimenten wezen uit dat dat bij dertien pillenpaartjes inderdaad het geval was. Zo vonden de onderzoekers onder meer dat het antidepressivum Efexor en het middel Donepezil, een cholinesteraseremmer die wel gebruikt wordt bij de ziekte van Alzheimer, op eenzelfde eiwit werken. Het grote voordeel van het hergebruik van bestaande geneesmiddelen voor nieuwe aandoeningen, is dat de middelen in kwestie al uitgebreid getest zijn op mensen. Normaal gesproken duurt het tien tot vijftien jaar voor een nieuw geneesmiddel zijn weg vindt van het laboratorium naar de doordrukstrip bij uw apotheek. Handig dus voor de farmaceutische industrie, de methode van Bork en collega’s. Jacqueline de Vree Peer Bork et al, 'Drug Target Identification Using Side-Effect Similarity', in: Science, 11 juli 2008.