“Het is maar een spelletje”, daar moet je bij voetballiefhebbers niet mee aankomen. Voetbal kijken is voor miljoenen mensen – voor het overgrote deel mannen - een bloedserieuze aangelegenheid. Letterlijk, melden Duitse artsen en statistici vandaag in het New England Journal of Medicine. Want tijdens het WK voetbal in Duitsland, in de zomer van 2006, piekte het aantal hartaanvallen rond de stad München op de dagen dat Duitsland speelde. Gerhard Steinbeck en zijn medewerkers realiseerden zich dat het wereldkampioenschap een uitgelezen mogelijkheid was om meer duidelijkheid te krijgen over het verband tussen hartproblemen en de opwinding tijdens belangrijke voetbalwedstrijden. Eerdere onderzoeken spreken elkaar tegen. Sommige studies vonden wel een verhoogd risico, andere niet, en er is er zelfs eentje waaruit naar voren kwam dat er juist mínder hartproblemen optreden als er voetbal in het spel is. De Duitsers besloten cijfers te verzamelen van vijftien centra voor Eerste Hulp, zes traumahelikopters en drie speciale ambulances in en rond München. Ze telden het aantal patiënten met een hartinfarct, hartritmestoornissen of een hartstilstand tijdens de zeven wedstrijden die het Duitse elftal speelde. Die vergeleken ze met de cijfers van mei, juni en juli 2003 en 2005 (het jaar 2004 was niet geschikt, vanwege het Europees kampioenschap). Alleen mensen die binnen een straal van vijfhonderd meter rond hun eigen huis moesten worden opgehaald, telden mee, om te voorkomen dat voetbaltoeristen de statistieken zouden vervuilen. De resultaten logen er niet om. In de grafiek van de onderzoekers springen zes van de zeven speeldagen er duidelijk uit. De ene dag die geen piek opleverde, was de ‘verliezersfinale’, waarin het Duitse en het Portugese team om de derde plaats streden. Blijkbaar wonden de Duitse kijkers zich daarbij niet op. De finale, tussen Italië en Frankrijk, lokte weer wel extra hartproblemen uit. De hoogste pieken lagen op de dagen dat het echt menens was: bij verlies zou het meteen afgelopen zijn. In de kwartfinale wist Duitsland pas na een serie strafschoppen op het nippertje te winnen van Argentinië. Vier dagen later verloor het team in de halve finale van Italië. Op beide dagen telden de onderzoekers ongeveer vier keer zo veel hartpatiënten als normaal. Winnen of verliezen lijkt dus niets uit te maken; het gaat om de spanning. Dat blijkt ook uit een andere grafiek. Daarin staan balkjes die de aantallen patiënten voorstellen op de zeven dagen dat het Duitse team speelde, uitgezet tegen de tijd voor en na het begin van de wedstrijd. De hoogste balk staat in het eerste uur van de wedstrijd, en ook de uren daarna zijn blijkbaar riskant. Net als het uur vóór de aftrap trouwens. De artsen rekenen in hun artikel voor dat de zeven wedstrijddagen gemiddeld 2,66 keer meer hartpatiënten opleverden dan gewone dagen. Die sterke stijging werd niet gecompenseerd door een verlaging in de dagen ervoor of erna. De extra slachtoffers vielen vooral onder mannen. Hun risico was 3,26 keer verhoogd. Dat van vrouwen maar 1,82. Ook van belang was de vraag of iemand al vernauwde hartvaten had voor het voetbaltoernooi begon. Die bleken extra risico te lopen: vier keer zo veel als op andere dagen, tegen twee keer voor mensen die nog niet bekendstonden als hartpatiënt. Kortom: “Het is duidelijk dat het kijken van een voetbalwedstrijd, die gepaard kan gaan met intense emotionele stress, acute vernauwing van hartvaten en hartritmestoornissen in gang kan zetten”, aldus de onderzoekers in het New England Journal of Medicine. Vielen er ook extra doden door dit effect? Het is een voor de hand liggende vraag, maar gek genoeg staat daarover niets over in het artikel. En dan is er natuurlijk nog de vraag naar de achterliggende oorzaak. Daaraan branden de onderzoekers hun vingers liever niet. Het is bekend dat emotionele spanning voor vaatvernauwing en hartritmestoornissen kan zorgen, maar het zou ook kunnen dat slaapgebrek, drank en vette snacks er een rol bij spelen. Het zou goed zijn als hartpatiënten hun gezondheid voor een belangrijk voetbaltoernooi laten controleren, zei onderzoeksleider Steinbeck vandaag op een persconferentie, en op speeldagen vooral niet vergeten hun medicijnen in te nemen. Gezonde mensen hoeven zich volgens hem geen zorgen te maken, want hun kans op een hartaanval ligt ook met voetbal niet hoger dan zo’n drie op de honderdduizend. Elmar Veerman Ute Wilbert-Lampen e.a.: ‘Cardiovascular Events during World Cup Soccer’, NEJM, 31 januari 2008