door Kees Sluys ‘Een gouden greep of is de VPRO de wanhoop nabij? De kijkcijfers moeten omhoog. Daarom zet de VPRO Georgina Verbaan in.’ Aldus stond in opinieblad HP/De Tijd te lezen. Georgina zou presentator worden van Noorderlicht, het wetenschapsprogramma dat de VPRO ‘(…) nu nieuw leven wil inblazen. (…) Maar ho even, Georgina Verbaan en wetenschap? Hoe valt dat te rijmen? Nou zo: het nieuws moet op een luchtige toon gebracht worden. En dat is nu net waar La Verbaan goed in is.’ Die laatste regels kloppen zonder meer, maar verder is dit berichtje toch niet helemaal 100 procent koosjer. Noorderlicht wordt niet ‘gereanimeerd’, maar de VPRO gaat met ingang van 27 februari een reeks van zeven afleveringen uitzenden van Noorderlicht Nieuws. Die nieuwe rubriek gaat over wetenschap, maar is totaal anders van opzet dan het behoorlijk succesvolle televisieprogramma dat destijds moest stoppen. En de expliciete veronderstelling, dat Verbaan – immers ‘ex-soapactrice’ – geen enkele affiniteit met wetenschap heeft, berust op een formidabel misverstand. Zo vernamen wij uit betrouwbare bron dat Verbaan op haar vakantiebestemmingen niet zelden met werkjes over – we noemen maar wat – quantummechanica kan worden aangetroffen. Dat maakt nieuwsgierig en is reden te meer om de nieuwbakken presentatrice uit te nodigen voor een vrolijk gesprek, ergens in een Gooise gelegenheid. Voor de gelegenheid heeft uw verslaggever een greep in zijn boekenkast gedaan en daarbij drie publicaties opgediept die wellicht als inspiratiebron kunnen dienen. Naast het recente ‘Teleportatie en andere mysteries in de kwantummechanica’ van Anton Zeilinger (2005) zijn dat ‘Blauwdruk van de kosmos van Paul Davies’ (1990) en de klassieker ‘De dansende Woe Li-meesters’ van Gary Zukav (1979). De wijze waarop Verbaan op een vrijdag- middag – ruimschoots te laat, maar ach, wat geeft ’t – het etablissement binnen fladdert, beladen met de nodige tassen en spullen, lijkt het vooroordeel van de niet bijster slimme soapactrice te bevestigen. Maar even later aan de grote tafel blijkt dat onze bron het toch echt bij het rechte eind had. Die ochtend heeft Verbaan, in zomerjurkje in het Vondelpark, à la Marilyn Monroe met James Joyce’s Ulysses, geposeerd voor de cover van deze VPRO Gids. Met in háár handen ‘Quantum theory cannot hurt you’ van de Amerikaan Marcus Chown. Zware kost, afkomstig uit Verbaans eigen boekenkast. Net als het vorig jaar gepubliceerde ‘De sublieme eenvoud van relativiteit’ van Sander Bais en een Engelstalig werk (‘deze man schijnt ook wel een autoriteit te zijn’) van de befaamde fysicus Richard Feynman, die ze ook de hele dag heeft meegezeuld en op tafel uitstalt. Daar zitten we dan opeens met maar liefst zes interessante populair-wetenschappelijke werken voor onze neus. Vanwaar deze fascinatie voor de fysica, vragen we Verbaan, nadat haar oog intussen op het teleportatieboek (‘Ha, leuk!’) is gevallen? Verbaan: ‘Het zijn heimelijke genoegens. Ik pretendeer niet dat ik er iets van weet, maar ik vind het gewoon leuk. Hoe kleiner het in de natuurkunde wordt hoe leuker. Hoe kleiner het wordt, hoe grootser eigenlijk. Ik vind het lekker als je er een beetje duizelig van wordt, zodra het aardse begrippen te boven gaat. Dan wordt het spannend. Ik weet echt van niks, maar ik vind het gewoon interessant. Het is een oprechte interesse. Ik lees altijd in het Engels, maar toen ik een eindje in dat boek van Chown was gevorderd, liep ik tegen een aantal dingen aan, bijvoorbeeld de relativiteitstheorie. Het is toch wel enigszins ingewikkeld. Toen heb ik ‘Quantum theory cannot hurt you’ even weggelegd en heb ik dat boek van Bais gekocht. Je moet wat hè? Ik ben niet zo veel naar school geweest. Ik dacht: ik kan wel doorlezen, maar dan blijft de helft maar hangen natuurlijk. En ik wil het wel echt weten.’ Hoeveel van dit soort boeken heb je in de kast staan? ‘Een stuk of zes, zeven. Stephing Hawking natuurlijk ook.’ Wat is er zo leuk aan wetenschap? ‘Ik interesseer me ervoor. In Amerika is het veel groter en populairder. Ja, hier heb je Quest, maar dat gaat over stomme weetjes eigenlijk, dat vind ik niet interessant. Het zou leuk zijn als dat hier ook een beetje ging leven. Het hele leven is eigenlijk wetenschap. Neem alleen al deze tafel, alles heeft een verhaal. En wetenschappers onderzoeken dat allemaal. Maar quantummechanica vind ik het mooist; hoe kleiner hoe beter. Oneindig klein.’ En oneindig groot? Parallelle universums? ‘Ja, ook heel leuk. Als ik over dat soort dingen lees wil ik ook gewoon aannemen dat het waar is. Wat het zo leuk maakt is dat het echt wetenschappelijk is, in die zin dat het theorieën zijn die door hele slimme mensen zijn bedacht. Theorieën die je stoutste fantasieën te boven gaan, maar wel kloppen. Andere universums waar je naar toe kunt. Jaaa! Dat is toch te gek!? Het is in ieder geval redelijk plausibel als je dat zo leest. En dan wil ik ook dat het zo is. Dat is echt spannend.’ Reizen in de tijd, wormgaten. ‘Ja!’ Misschien gebeurt het ooit. ‘Ik zie niet in waarom niet eigenlijk. We zijn pas honderd jaar bezig! Auto’s, computers. We zitten echt aan het begiiiin… Mensen konden zich vroeger ook allerlei dingen niet voorstellen. Het ging hun voorstellingsvermogen te boven dat er mensen vervoerd zouden worden in vogels van staal. Nee, we zijn er nog lang niet. Jammer dat we maar zo kort leven. Zitten we net in de verkeerde tijd! Damn it!’ Er zijn natuurlijk ook veel wetenschappers die daar niks van geloven. ‘Ja, maar eerst waren er bepaalde natuurwetten en waarheden, en later werden weer nieuwe dingen voor waar aangenomen. Het verandert steeds. En dat moet ook veranderen omdat we steeds meer willen weten, dat is leuk. De mens wil gewoon meer weten, wat moet je anders hier? Maar blijkbaar zijn een heleboel mensen tevreden met een hersendood leven. Werken, eten, naar de voetbalclub, zonder zich verder voor iets te interesseren. Aan de andere kant, soms word je er ook heel klein van, je kan er ook mistroostig van worden. Als je er dan zo over leest, dan heeft het leven gewoon geen enkele zin. Dan stel je echt niks voor.’ Wat vind je van wetenschap op televisie? ‘Op Discovery heb je wel een aantal programma’s en met die mensen die van alles uitzoeken, maar dat is meer vermaak. Worden er testjes gedaan. Hoe word je het minst nat in de regen? Gewoon lopend of rennend. Dat interesseert me niet zo heel erg. Het is wel grappig, en het is ook wetenschap, maar dat vind ik minder interessant.’ Lees je de wetenschapsbijlage in de krant? ‘Ja, van de NRC. Verder lees ik Scientific American. Populaire wetenschap, maar uitgebreider dan je in het Nederlands vindt in ieder geval.’ Je presenteert Noorderlicht nieuws samen met Pieter van der Wielen. ‘Die samenwerking in de pilot was prima, al was ik zelf niet zo blij. De doelstelling is om mensen te enthousiasmeren voor wetenschap en niet om mensen iets uit te leggen alsof het kinderen zijn. Maar als ik enthousiast over iets begin te praten, word ik zelf nogal kinderlijk en blij, dus daar moet ik wel op letten. Maar presenteren is voor mij compleet nieuw. Ja, ik heb één keer iets met een verborgen-camera-programma gedaan, omdat ik toen niks te eten had. Maar gelukkig heeft niemand dat gezien. En na de Junior-Wetenschapschapsquiz wilde ik het wel proberen. Dit is iets wat er toe doet, dat sprak me wel aan. Het moet de betrouwbaarheid hebben van het NOS Journaal – nou, laten we zeggen het RTL Nieuws, dat is soms beter – en los daarvan een soort luchtigheid à la RTL Boulevard.’ Ten slotte werpt ze een nieuwsgierige blik op het boek van Zukav met die rare titel. ‘De dansende Woe-Li Meesters? Wacht, ik schrijf het even op.’ De VPRO de wanhoop nabij? Valt wel mee. Kees Sluys Noorderlicht Nieuws is vanaf komende woensdag te zien, van 20.25 tot 21.00 uur op Nederland 3, en na afloop op de website.