Zo moeilijk kan het toch niet zijn? Je krijgt een papier voor de neus. Erop is een envelop getekend, in reliëf. De opdracht luidt: sluit de ogen, voel 45 seconden en vertel dan wat u heeft gevoeld. Simpel. Dat dacht natuurkundige Maarten Wijntjes eerst ook. Hij schotelde de envelop en andere simpele reliëftekeningen voor aan proefpersonen en ontdekte dat het goed uitvoeren van de opdracht helemaal zo simpel niet is. Komende woensdag promoveert Wijntjes aan de Universiteit Utrecht. “Proefpersonen zeiden: ‘Ik weet echt niet wat ’t is, ik word er gek van! Maar ik kan het wel natekenen.” Zodra ze dat hadden gedaan, viel bij de meesten het kwartje. “Pakweg de helft van de proefpersonen kon niet goed zeggen wat hij of zij gevoeld had. Na het gevoelde zelf te hebben getekend, gaf een derde alsnog het juiste antwoord”, vertelt de natuurkundige. Blijkbaar is het lastig om een figuur die je alleen betast hebt te visualiseren. “En dat is gek eigenlijk, want je hebt zoveel informatie in je hoofd. Genoeg in ieder geval om die envelop zelf te kunnen tekenen. Maar de meeste mensen zijn niet in staat om er in hun hoofd, na het voelen alleen, een beeld van te vormen. Ze hebben die tussenstap van tekenen nodig. Ze moeten de figuur echt zien.” Wijntjes denkt dat dat komt doordat beelden op een andere manier in het brein worden verwerkt dan informatie die binnenkomt via de tastzin. “Plaatjes worden in z’n geheel verwerkt. Je bekijkt een tekening van een envelop of een boom en je ziet in één opslag dat het gaat om een envelop of een boom. Als je voelt, komt de informatie in stukjes binnen. Je voelt telkens een stukje van de lijnen die de envelop vormen en van al die stukjes moeten je hersenen proberen een beeld te maken. Blijkbaar lukt dat niet zo goed.” Directe toepassingen van zijn onderzoeksresultaten ziet Wijntjes niet zo snel, maar voor wetenschappers zijn ze natuurlijk wel interessant. “Met name psychologen discussiëren al jaren over de vraag of mensen nu in staat zijn om informatie die ze via andere zintuigen dan de ogen binnenkrijgen in hun hoofd kunnen omzetten in beelden of niet. Met andere woorden: zijn mensen eigenlijk wel in staat om te visualiseren? Of denken ze eerder in begrippen, dan in plaatjes? Bijvoorbeeld: als je iemand vraagt een boom te visualiseren, ‘ziet’ die persoon dan daadwerkelijk een boom, of construeert hij of zij een ‘beeld’ door middel van begrippen - een boom bestaat uit een stam, bladeren enzovoort?” Een keihard antwoord heeft Maarten Wijntjes niet, “maar het lijkt erop dat het meer het laatste is, dan het eerste.” Mensen die denken dat ze wel goed kunnen visualiseren, kunnen zichzelf testen via de website van Maarten Wijntjes. Hij heeft een digitale versie van het voelexperiment gemaakt. Vingers zijn er niet bij nodig, slechts een pc en een muis. Klik op de link bij dit artikel en ‘voelen’ maar. Remy van den Brand Maarten W.A. Wijntjes e.a.: ‘Look what I have felt: unidentified haptic line drawings are identified after sketching’, Acta Psychologica, 2 april 2008 Wijntjes verdedigt zijn proefschrift ‘Haptic perception of shapes and line drawings’ op woensdag 3 september 2008 in Utrecht