Mensen vinden het fijn als iedereen evenveel krijgt. Als er getrakteerd wordt, omdat iemand jarig is, wordt de taart in acht zo gelijk mogelijke stukken verdeeld. Ook de fles cola wordt zo precies mogelijk over de beschikbare glazen leeggeschonken. We willen namelijk niet dat iemand anders meer krijgt, maar het voelt ook niet goed om zelf het grootste stuk te pakken. Dat dit soort gedrag bevorderlijk is voor de samenwerking in grote groepen spreekt voor zich, maar wanneer ontwikkelt het zich precies bij kleine kinderen? Dat vroegen Ernst Fehr van de universiteit van Zurich en zijn collega’s zich af. Ze besloten 229 Zwitserse kinderen tussen de drie en acht jaar aan een onderzoek te onderwerpen. Hun resultaten verschijnen deze week in Nature. De kinderen kregen de keuze tussen twee opties: een snoepje krijgen terwijl een ander kind er ook een krijgt, of een snoepje krijgen terwijl de ander er geen krijgt. Kinderen van drie en vier jaar kon het duidelijk niks schelen of de ander ook wat kreeg. Ze kozen net zo vaak voor de sociale optie, waarbij de ander ook wat kreeg, als voor de asociale, waarbij de ander niks kreeg. Ze maakten daarbij amper onderscheid tussen kinderen die uit hun eigen groep kwamen en onbekende kinderen. Kinderen van een jaar of zeven gedroegen zich een stuk socialer. Ze kozen massaal voor de optie waarbij de ander ook een snoepje kreeg, vooral als het een kind uit de eigen groep betrof. En zelfs als ze de keuze hadden om alle snoep voor zichzelf te houden, kozen ze er toch voor om te delen met een kind dat ze kenden. Alleen als zo’n kind meer zoetigheid dreigde te ontvangen dan zijzelf, waren ze ineens niet meer sociaal, dan gaven ze het andere kind niks. Blijkbaar houden kinderen er vanaf deze leeftijd van om alles zo eerlijk mogelijk te delen met hun vrienden, concluderen Fehr en zijn collega’s. Met dit sociale gedrag zouden mensen zich onderscheiden van apen. Geen enkel dier behalve de mens is altruïstisch, menen sommige onderzoekers. De Nederlandse primatoloog Frans de Waal van Yerkes National Primate Research Centre in Atlanta gelooft daar niks van. Hij besloot eenzelfde experiment uit te voeren met vrouwelijke kapucijnaapjes. Zijn resultaten publiceert hij deze week in PNAS. De aapjes kregen de keuze om een andere aap een stukje appel te geven, of om dat niet te doen. Deze keuze had geen invloed op de hoeveelheid fruit die ze zelf kregen. Net als zevenjarige kinderen gaven de aapjes graag aan de ander als ze haar kenden. Tegenover onbekende apen gedroegen ze zich stukken minder sociaal. En als een andere aap meer dreigde te ontvangen dan zij, gedroegen de aapjes zich jaloers; dan gaven ze de ander niks. Volgens de Waal is dit soort altruisme bij dieren vooral gebaseerd op empathie en komt er weinig berekening bij kijken. De Waal: “Het is geen calculatie, dat is veel te cognitief”. De primatoloog denkt ook dat dat de reden is dat apen zich ineens niet meer sociaal gedragen als er een schot wordt geplaatst tussen henzelf en de andere aap. “Ze weten nog steeds welke aap er achter het schot zit, maar blijkbaar moeten ze de andere aap kunnen zien eten om bevrediging te halen uit hun sociale gedrag”. Bij mensen maakt zo’n schot geen verschil, die blijven zich dan wel sociaal gedragen. “Dat komt doordat ze een groter voorstellingsvermogen hebben dan een aap”, meent De Waal. “Mensen kunnen ook bevrediging halen uit geld geven aan goede doelen, zonder dat ze zien dat een kind in Afrika ook daadwerkelijk te eten krijgt van hun besteding.” Of aapjes hun eten delen omdat ze het gezelliger vinden om samen te eten, of omdat het zien eten van een andere aap bevredigend voor ze is, kan de Waal nog niet zeggen. Of zouden apen, net als kinderen, het gewoon belangrijk vinden dat iedereen evenveel krijgt? “Dat klopt wel met de proefjes”, zegt de Waal, “hoewel een aap zich er geen zorgen over maakt als hij zelf meer krijgt dan een ander”. Het dier pakt wel gewoon het grootste stuk taart. Arianne Hinz Frans de Waal, Kristin Leimgruber, Amanda Greenberg, “Giving is self-rewarding for monkeys”, PNAS, 26 augustus 2008 Ernst Fehr, Helen Bernhard, Bettina Rockenbach, “Egalitarianism in young children”, Nature, 28 augustus 2008