Er moet een gaatje gevuld, zegt de tandarts. Dat kan pijn doen. Maar niet getreurd: hij pakt een spuit en – auw – injecteert zijn wondermiddel. Een paar minuten later begint hij te boren. En inderdaad, pijn voel je niet. Sterker nog: je voelt helemaal niets meer aan de kant van je mond die hij onder handen neemt. Je wang en je lip zijn gevoelloze, onbestuurbare stukken vlees geworden en blijven dat nog urenlang. Kan dat nou niet beter? De pijn moet verdwijnen, maar verder zou het natuurlijk prettig zijn als een verdovingsmiddel zich nergens mee bemoeit. Drie onderzoekers van de Harvard Medical School in Boston (VS) hebben nu een stof gevonden die daarin slaagt. Maar niet in z’n eentje. Hij werkt alleen in combinatie met capsaïcine, het ingrediënt dat pepers heet maakt, schrijven ze in Nature. Wat tandartsen nu in het tandvlees van hun klanten spuiten, is een lokaal verdovingsmiddel. De werkzame moleculen daarvan blokkeren natriumkanaaltjes in de wanden van zenuwcellen, waardoor deze cellen geen signalen meer kunnen doorgeven. Dat blokkeren lukt alleen vanaf de binnenkant van de cellen. Aangezien het onmogelijk is om iedere zenuwcel apart met een naald te bewerken, moeten de verdovende moleculen zelf de cellen in zien te komen. Voor gewone verdovingsmiddelen is dat geen probleem, want ze glippen simpelweg door het celmembraan, het vettige laagje dat zo’n zenuwcel bij elkaar houdt. Alle zenuwcellen hebben dezelfde membranen en ze hebben ook allemaal natriumkanaaltjes. Vandaar dat ze zich zonder uitzondering laten lamleggen door de verdovingsmiddelen. Plaatselijk voel je dus helemaal niets meer en worden de spieren doof voor alle opdachten die je ze geeft. QX-314, het middel dat Alexander Binshtok en zijn collega’s voor hun proeven gebruikten, is al meer dan dertig jaar bekend. Het lijkt in structuur sterk op de middelen die tandartsen gebruiken. En het is net zo goed in staat om natriumkanaaltjes te blokkeren. Maar er is één probleempje: deze moleculen zijn niet vetoplosbaar. Daardoor kunnen ze niet door de celmembranen heen glippen en blijven ze werkeloos buiten hangen. Met andere woorden: QX-314 werkt in de praktijk helemaal niet. De drie Amerikanen smokkelen QX-314 tóch de zenuwcellen binnen, via speciale kanaaltjes die reageren op capsaïcine, de stof waaraan peper zijn hete imago dankt. De pepermoleculen zorgen dat die kanaaltjes open gaan staan. Door die kanaaltjes zou vervolgens de pijnstiller naar binnen kunnen glippen, redeneerden ze. Die opzet bleek inderdaad te werken. Muizen die eerst QX-314 in hun achterpoot gespoten kregen en tien minuten later capsaïcine, reageerden anderhalf uur lang niet op pijn, terwijl ze geen tekenen van verlamming vertoonden en aanrakingen gewoon bleven voelen. Ze leken ook geen last te hebben van de gepeperde injectie, iets wat normaal juist erg pijnlijk is. Blijkbaar glipte de pijnstiller direct door de geopende capsaïcinekanaaltjes en schakelde de cellen uit, voordat de muizen iets begonnen te voelen. Het mooie van deze truc is, dat hij alleen de zenuwcellen treft die pijn kunnen voelen, want alleen zij hebben kanaaltjes die reageren op capsaïcine. De rest van de zenuwcellen blijft ongemoeid. Ideaal voor plaatselijke verdoving dus. Maar juich niet te vroeg, want in mensen is de combinatie van peperstof en pijnstiller nog niet getest. Voorlopig blijven veel tandartsbezoekers nog opgezadeld worden met een plaatselijke verlamming. Goed poetsen dus maar. Elmar Veerman Alexander Binshtok, Bruce Bean en Clifford Woolf: ‘Inhibition of nociceptors by TRPV1-mediated entry of impermeant sodium channel blockers’, Nature, 4 oktober 2007 Edwin McCleskey: ‘A local route to pain relief’, Nature, 4 oktober 2007