Zes procent van het landoppervlak op de wereld - 8,7 miljoen vierkante kilometer, daar past Nederland ruim tweehonderd keer in - bestaat uit toendra. Het is een plat landschap met grassen, mossen en dwergstruiken. Geen bomen, omdat het daar 's winters te koud voor is.

"Op onze onderzoeksstek vriest het dan een graad of veertig", vertelt Frans-Jan Parmentier. Hij is er dit jaar twee keer geweest, in het ijzige voorjaar en in de zomer, wanneer het tussen de vijf en vijfentwintig graden is. Voor zijn promotieonderzoek zal hij er nog een paar keer heengaan.

De plek ligt in het Kytalyk-reservaat, in het noordoosten van Siberië. Parmentier en zijn collega's houden er het klimaat in de gaten. "Het warmt daar beduidend sneller op dan hier", zegt de promovendus. "En dat zie je aan het landschap. De grond is al duizenden jaren bevroren, maar ontdooit nu tot op steeds grotere diepte. Het is een drassige boel, met veel meertjes."

Die extra dooi is het gevolg van klimaatverandering, maar heeft er zelf ook weer invloed op. Planten gaan harder groeien, en leggen daardoor meer CO2 uit de lucht vast. Dat is mooi, want dat vermindert het broeikaseffect. Maar het is niet het hele verhaal. Uit de moerassige grond kan ook methaan uitwijken, als oud plantenmateriaal verteert. En methaan is een broeikasgas dat 23 keer zo sterk werkt als CO2. Als het gaat om de opwarming van de aarde, werken die twee effecten dus tegen elkaar in.

"Wij zoeken uit wat sterker is", vertelt Parmentier. "Ik ga ervan uit dat het methaan de overhand gaat krijgen, en dat de toendra de wereld dus nog warmer gaat maken. Misschien is het nu al een netto bron van broeikasgassen."

In een artikel dat de groep deze zomer publiceerde, staat dat de balans de afgelopen jaren nog richting verkoelend effect doorsloeg. De onderzoekers houden wel een slag om de arm, want ze hebben niet in de natste gebieden gemeten. En daar borrelt juist het meeste methaan op, omdat bacteriën het alleen maken onder zuurstofloze omstandigheden.

"Ik probeer dat wel te meten, maar het is erg lastig. Op land lukt het wel om de methaanproductie van een stuk grond te meten, door er een soort meetemmer overheen te zetten. Als je datzelfde boven water doet, krijg je heel wisselende resultaten, omdat het moerasgas in grote bellen tegelijk opborrelt. Daar moeten we nog iets op verzinnen."

De toendra blaast dus een partijtje mee in de toekomst van het klimaat. Maar in voorspellingen is daarmee nog niet veel rekening gehouden, zegt Parmentier, simpelweg omdat de getallen nog zo onzeker zijn. "Als het goed is zal mijn onderzoek die onzekerheid verkleinen."

En als het drassige land de klimaatverandering inderdaad blijkt te versterken? "Tja, dan kunnen we daar niets aan doen. Daarvoor is het veel te groot.

Elmar Veerman